Στο πλαίσιο του προγράμματος ERASMUS+ ACCREDITATION το οποίο πραγματοποιήθηκε 22-27 Ιουνίου 2026, δύο εκπαιδευτικοί του 2ου Γενικού Λυκείου της Καβάλας συμμετείχαν σε σεμινάριο κατάρτισης το οποίο έλαβε χώρα στο Ελσίνκι της Φινλανδίας με θέμα «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στο φινλανδικό εκπαιδευτικό μοντέλο: Η οικολογική-κοινωνική προσέγγιση» με την ευθύνη του ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού οργανισμού κατάρτισης εκπαιδευτικών Teacher Academy European Network.
Πώς περιγράφουν την εμπειρία τους οι εκπαιδευτικοί
Οι θεματικές του σεμιναρίου αφορούν στους στόχους του προγράμματος ERASMUS+ του σχολείου μας, καθώς περιλαμβάνεται σε αυτούς η εξοικείωση και η εκπαίδευση της σχολικής κοινότητας σε ζητήματα περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος και βιωσιμότητας. Στόχος μας η εμβάθυνση στην Περιβαλλοντική εκπαίδευση με όρους κοινωνικούς και η εξοικείωση με τη λεγόμενη Θετική Παιδαγωγική (Positive Pedagogy), η οποία στοχεύει στην ολιστική και ισορροπημένη ανάπτυξη του παιδιού και του εφήβου.
Είχαμε την ευκαιρία να συνεργαστούμε με συναδέλφους από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες, όπως Ισπανία, Γερμανία, Κροατία, Ουγγαρία, Ιταλία κ.ά. Αυτό μας έδωσε τη δυνατότητα να βελτιώσουμε γλωσσικές και ψηφιακές δεξιότητες, να δουλέψουμε ομαδοσυνεργατικά, να εφαρμόσουμε την ερευνητική μέθοδο, την κριτική προσέγγιση, την κοινωνιογνωστική μέθοδο, καθώς και τεχνικές των μεθόδων Outdoor Learning (μαθησιακές δραστηριότητες εκτός αίθουσας) και Learning by Doing (μαθαίνω μέσω της πράξης). Η εμπειρία ήταν ουσιαστική, πολύπλευρη και παράλληλα διασκεδαστική, καθώς στο φινλανδικό μοντέλο μία από τις αρχές της εκπαίδευσης είναι η χαρά της μάθησης (joy of learning).
Οι εμπειρίες αυτές μας επέτρεψαν να εξοικειωθούμε με βασικές μαθησιακές αρχές του φινλανδικού μοντέλου, κυρίως αυτές που αφορούν την επαφή με τη φύση, την ανάπτυξη των κιναισθητικών δεξιοτήτων και του παιχνιδιού ως μαθησιακής τεχνικής που παρέχει στους/στις μαθητές/-τριες ποικίλες και διαφορετικές ευκαιρίες και ερεθίσματα να ασκήσουν σώμα και πνεύμα και να δράσουν μέσα στο φυσικό περιβάλλον μέσα σε κλίμα ελευθερίας, χαράς, ηρεμίας, δημιουργικότητας, αναπτύσσοντας σωματικές, νοητικές, ψυχοκοινωνικές και συναισθηματικές ικανότητες, στοιχεία που εξελίσσονται σε όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής τους. Έτσι, εξασφαλίζεται ο σεβασμός προς τη φύση, η συνύπαρξη με αυτήν και με τον άλλον άνθρωπο, η κοινωνική συνύπαρξη, η επικοινωνία, η αποδοχή και η διαχείριση του λάθους και της αποτυχίας ως αναπόσπαστο στοιχείο της μαθησιακής διαδικασίας και της ισορροπημένης συγκρότησης της προσωπικότητας.
Σε αυτό το συνεργατικό πλαίσιο όλοι οι συμμετέχοντες παρουσιάσαμε την εμπειρία από τα σχολεία μας και αναπτύξαμε έναν ουσιαστικό και διαρκή διάλογο για τον ρόλο του σχολείου και του εκπαιδευτικού στον σύγχρονο κόσμο, ο οποίος είναι γεμάτος προκλήσεις είτε αυτές αφορούν την κλιματική κρίση, τη φτώχεια, τον πόλεμο και τις πολεμικές συγκρούσεις, τη ρητορική του μίσους και τον ρατσισμό που εξαπλώνεται, είτε τις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης και τον τρόπο διαχείρισής της από τις κοινωνίες και τα εκπαιδευτικά συστήματα.
Συμμετείχαμε σε μια σειρά δραστηριότητες, εκπαιδευτικές, κοινωνιογνωστικές, περιβαλλοντικές και πολιτιστικές, με αποτέλεσμα να έχουμε μια κατά το δυνατόν πολυπρισματική, πολυδιάστατη και πλήρη εικόνα της φινλανδικής εκπαίδευσης και κοινωνίας. Έτσι, ασκήσαμε πτυχές της ενεργητικής-ανακαλυπτικής μάθησης με τη δραστηριότητα “Meet the Finns”, μέσω της οποίας συνομιλήσαμε με κατοίκους της πόλης του Ελσίνκι για τη σχέση τους με τη φύση και το αίσθημα της ευτυχίας και πώς οι ίδιοι το προσδιορίζουν. Μια σχέση που δεν δυσκολευτήκαμε να καταλάβουμε πόσο στενή είναι, καθώς η πόλη είναι γεμάτη πάρκα και χώρους πράσινου, γεγονός που επιτρέπει την άσκηση και την υγιεινή και ήρεμη διαβίωση. Φυσικά, η σύγκριση ήταν αναπόφευκτη σε σχέση με την κατάσταση στις χώρες μας, ιδιαίτερα στον ευρωπαϊκό νότο- και τη σχέση μας με τη φύση και το περιβάλλον.
Ακολούθησαν πλήθος δραστηριοτήτων με χρήση εκπαιδευτικών παιχνιδιών και καρτών, με στόχο τον προβληματισμό σχετικά με τους σκοπούς και τους στόχους της εκπαίδευσης σήμερα. Μάθαμε για το υψηλό επίπεδο κατάρτισης των Φινλανδών εκπαιδευτικών, τη συνδιαμόρφωση των εκπαιδευτικών αλλαγών, όπου Υπουργείο Παιδείας και εκπαιδευτικοί συζητούν για τις όποιες αλλαγές κριθούν απαραίτητες στα σχολεία, για τον σεβασμό και την αποδοχή που απολαμβάνουν οι Φινλανδοί εκπαιδευτικοί από την κοινωνία και την πολιτεία.
Συζητήσαμε για τους βασικούς πυλώνες της φινλανδικής εκπαίδευσης με ορίζοντα το 2045, οι οποίοι έχουν τεθεί στη δημόσια συζήτηση και οι οποίοι είναι: Η ενεργητική μάθηση, ο βιώσιμος τρόπος ζωής και πώς αυτός θα υλοποιηθεί, η ολιστική μέθοδος διδασκαλίας, το σχολείο ως κοινότητα μάθησης και η ανάγκη για ενιαία γενική εκπαίδευση. Επισημάνθηκε ο προβληματισμός για τον τρόπο αξιοποίησης της τεχνολογίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης και για το πόσο προσεκτικοί καλούμαστε να είμαστε σε σχέση με αυτό το μέσο, η ανάγκη για εμβάθυνση σε θέματα εμπιστοσύνης, ελευθερίας και αυτονομίας του εκπαιδευτικού, προκειμένου να αφοσιώνεται απερίσπαστος στο σύνθετο και απαιτητικό του έργο.
Τονίστηκε η ανάγκη της επαφής του μαθητή με τη φύση και το δάσος, στο οποίο συχνά στη Φινλανδία επιτελείται η διδασκαλία και η μαθησιακή διαδικασία για τα παιδιά και τον δάσκαλο. Στόχος αυτής της επιλογής είναι τα παιδιά, ήρεμα και ελεύθερα, να παρατηρούν και να μαθαίνουν με βάση τη μέθοδο Phenomenon-Based Learning, δηλαδή να μελετούν το φαινόμενο ολιστικά και διαθεματικά, με στόχο την ολοκληρωμένη γνώση του κάθε φορά προς μελέτη αντικειμένου.
Αυτή η συνθήκη ενεργοποιεί τους/τις μαθητές/-τριες και τους δίνει τη δυνατότητα να αυτενεργούν και να αποκτούν αυτοπεποίθηση, να έχουν απορίες, να διατυπώνουν ερωτήσεις και να οδηγούνται στη γνώση μέσα από έναν πιο συναρπαστικό τρόπο μάθησης, που βασίζεται στην περιέργεια. Μια τέτοια σύνθετη και ζωντανή διαδικασία διαμορφώνει υγιή, ήρεμα και κριτικά σκεπτόμενα παιδιά, αποτέλεσμα που πληροί τον βασικό στόχο κάθε εκπαιδευτικού συστήματος και τα καθιστά πιο έτοιμα να αντιμετωπίσουν τον κόσμο.
Η εκπαιδεύτριά μας και συνάδελφος Tytti Suopelto μας παρουσίασε αναλυτικά το οικολογικό-κοινωνικό μοντέλο της φινλανδικής περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, το οποίο στηρίζεται στην ερευνητική δουλειά του ακαδημαϊκού Arto O. Salonen, από το πανεπιστήμιο της Ανατολικής Φινλανδίας. Η προσέγγιση αυτή κάνει λόγο για έναν οικολογικό-κοινωνικό πολιτισμό, όπου οικονομία, κοινωνία και οικολογία είναι αναγκαίο να συνυπάρχουν και να συνεργάζονται αρμονικά. Για την αρμονική και ισορροπημένη αυτή συνεργασία απαραίτητες προϋποθέσεις είναι η υπευθυνότητα, οι ανθρώπινες σχέσεις και διασυνδέσεις και η χρήση του μέτρου, με την έννοια της αποφυγής της υπερβολής και της απληστίας. Μια θεωρητική τοποθέτηση πολύ επίκαιρη, η οποία μπορεί να εκπαιδεύσει κοινωνικά και οικολογικά ευαίσθητους και υπεύθυνους πολίτες για ένα βιώσιμο μέλλον του πλανήτη μας.
Το συγκεκριμένο σύστημα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης λαμβάνει υπόψη του την αντικειμενική διαπίστωση ότι ο πλανήτης Γη έχει όρια, άρα χρειάζονται περιβαλλοντικοί όροι και όρια στην οικονομική ανάπτυξη, υπεύθυνες αποφάσεις, ισότητα, δικαιοσύνη, ενεργό πολιτειότητα, εμπιστοσύνη και πρωτίστως το πώς αντιλαμβανόμαστε τη δημιουργία και απόκτηση αγαθών μέσα στην κοινωνία. Στη θεωρητική αυτή βάση οι συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί εφαρμόσαμε τις παραπάνω περιβαλλοντικές-κοινωνικές αρχές/αξίες, δουλεύοντας ομαδοσυνεργατικά με τη μέθοδο Play-Based Learning.
Επιστρατεύσαμε την κριτική μας σκέψη και φαντασία, το όποιο καλλιτεχνικό μας αισθητήριο, τις χειρωνακτικές/κιναισθητικές μας δεξιότητες και χρησιμοποιώντας στοιχεία Lego κατασκευάσαμε, αισθητοποιήσαμε και οπτικοποιήσαμε ποικίλες εκδοχές ενός καλύτερου ή ενός χειρότερου μελλοντικού κόσμου. Πραγματική τροφή για σκέψη όλες αυτές οι δραστηριότητες, προς εφαρμογή με τους/τις μαθητές/-τριες στην τάξη μας, με στόχο την συμπερίληψη όλων των μαθητών/-τριών σε αυτή τη δραστηριότητα και την ψυχοκοινωνική τους ενεργοποίηση μέσω της ελπίδας ή του προβληματισμού.
Το σεμινάριο περιέλαβε, επίσης, δραστηριότητες εκτός αίθουσας με επισκέψεις στη φύση, όπως στο Blueberry Island, προστατευόμενο νησί εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς και στο νησί Seurasaari, το οποίο συνδέεται τόσο με την αγάπη των Φινλανδών για τη φύση, όσο και με την πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική τους ιστορία και παράδοση, λειτουργώντας ως ανοιχτό μουσείο. Είχαμε την ευκαιρία να δουλέψουμε όλοι μαζί στο φυσικό περιβάλλον κα να γνωρίσουμε πτυχές της φύσης, της ιστορίας και του πολιτισμού της χώρας που μας φιλοξένησε.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει να κάνουμε στην πολιτιστική μας δραστηριότητα που έλαβε χώρα στη σύγχρονη βιβλιοθήκη Oodi του Ελσίνκι, η οποία είναι ένας χώρος συνάντησης, γνώσης και δημιουργίας. Η σύγχρονη αρχιτεκτονική της συνιστά επιτομή του βιώσιμου σχεδιασμού των αστικών κτιρίων, όπου η άνεση, η προσεκτική επιλογή των υλικών, η διαφάνεια την ίδια στιγμή μαζί με την ιδιωτικότητα, η συνομιλία με τον εξωτερικό χώρο, η ευφυής χρήση των φυσικού φωτός καθιστούν το κτίριο αυτό τοπόσημο για την πόλη και λαμπρό δείγμα βιώσιμης και φιλικής προς το φυσικό περιβάλλον αρχιτεκτονικής, που σέβεται αρχικά τον άνθρωπο και παράλληλα τα φυσικά στοιχεία και το αστικό τοπίο. Οι δραστηριότητές μας σε αυτό το μοναδικό κτίριο μας βοήθησαν να αντιληφθούμε στην πράξη τι σημαίνει μάθηση εκτός σχολικής αίθουσας και κινητοποίηση της περιέργειας και του ερευνητικού πνεύματος του ανθρώπου, που προσπαθεί να μάθει.
Με γεμάτες τις αποσκευές μας γνώση, νέες εικόνες, πρωτότυπες ιδέες και πλούσιες εμπειρίες επιστρέψαμε με στόχο να επιχειρήσουμε να τις εφαρμόσουμε στο δικό μας σχολικό περιβάλλον, με τη φιλοδοξία να κάνουμε πιο ενδιαφέρουσα, ζωντανή και ενεργητική τη μαθησιακή διαδικασία. Για να αποκτήσουμε και εμείς οι εκπαιδευτικοί αλλά πρωτίστως οι μαθητές/-τριές μας δεξιότητες βιωσιμότητας, βαθύτερη και πιο ουσιαστική σχέση με τη φύση, κουλτούρα συνεργασίας, αλληλοσεβασμού και κατανόησης, το αίσθημα της χαράς και της απόλαυσης, όταν μαθαίνουμε, ενσυναίσθηση και ποικίλες συναισθηματικές δεξιότητες και κυρίως το δικαίωμα στην ανθρώπινη ευημερία, το φινλανδικό περιβαλλοντικό μοντέλο μάθησης μπορεί να συμβάλει αποφασιστικά στους στόχους αυτούς.