Ηη νέα ατομική έκθεση του Αλέξανδρου Πλωμαρίτη με τίτλο “Landscape Manual” παρουσιάζεται στην EPÀRCHÎA Design Boîte (Πιπίνου 8, Καβάλα) από τις 10 Ιουνίου έως τις 10 Σεπτεμβρίου 2026 (Ώρες λειτουργίας: 09:00-23:00 καθημερινά), σε επιμέλεια της Βασιλικής-Ζαφειρίας Υψηλάντη [διαβάστε εδώ για την έκθεση]. Τα mikropragmata.lifo και η Κατερίνα Τσεβεκίδου μάς ξεναγούν στην έκθεση και κυρίως στη γη πίσω από τις φωτογραφίες, που κινείται από το φαντασιακό στον ρεαλισμό και από την πολιτική δήλωση μέχρι την εικαστική αποδόμηση της αμηχανίας του γυμνού.
Ξενάγηση στην έκθεση “Landscape Manual” του Αλέξανδρου Πλωμαρίτη
Ελευθερούπολη, καλοκαίρι του 2026. Ένα ραντεβού για την έκδοση της νέας ταυτότητας με φέρνει μέχρι εδώ, το κοντινότερο διαθέσιμο αστυνομικό τμήμα που βρίσκω από Θεσσαλονίκη. Έχοντας έρθει από το εξωτερικό, η βιασύνη να προλάβω τη διαδικασία πριν φύγω ξανά, μεγάλη, όπως και για πολλούς άλλους απόδημους Έλληνες. Έτσι, καταλήγω να διανυκτερεύω στο χωριό Δωμάτια του Παγγαίου. Εκεί συναντώ τον Αλέξανδρο Πλωμαρίτη και το αναγκαστικό ταξίδι ανοίγει έναν νέο προορισμό.
Ο Αλέξανδρος είναι καλλιτέχνης της περφόρμανς, με σπουδές στο θέατρο και στην Contemporary Performance Making. Η δουλειά του κινείται ανάμεσα στην περφόρμανς, τη περφόρμανς για την κάμερα και το βίντεο. Μου μιλάει για την έκθεσή του “Landscape Manual”, στην Καβάλα, στο Eparchia, έναν πολυχώρο πολιτισμoύ και καφέ-μπαρ δίπλα στις Καμάρες, που επισκεπτόμαστε το ίδιο απόγευμα. Η ατμόσφαιρα εκεί είναι ονειρική.
Η έκθεση αποτελείται από δεκαπέντε φωτογραφίες περφόρμανς για την κάμερα. Πρόκειται για μια σειρά όπου το σώμα του γίνεται εργαλείο, υλικό και τρόπος επικοινωνία με τον χώρο. Η στάση και η παρουσία του μεταβάλλονται ανάλογα με τον τόπο όπου βρίσκεται. Μερικά έργα με συγκινούν και κάποια μου φαίνονται πολύ έξυπνα και χιουμοριστικά. Ο Αλεξάνδρος μου λέει ότι μερικά έργα δημιουργήθηκαν στο Βέλγιο, όπου για αυτόν το σώμα του φαίνεται σαν να αναζητά μια ταυτότητα και να προσπαθεί να ενσωματωθεί στο ξένο περιβάλλον. Αντίθετα, στις φωτογραφίες που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα, και συγκεκριμένα στη Θάσο και τη Μυτιλήνη, ενσωματώνεται με φυσικότητα στο οικείο και στον τόπο καταγωγής του, κουβαλώντας, ωστόσο, πάντοτε το ξένο ως αναπόσπαστο μέρος της εμπειρίας του. Στη συζήτησή μας που ακολουθεί πήγαμε πίσω, εκεί όπου όλα αρχίζουν. Μου είπε ότι όταν ήταν παιδί ήθελε να γίνει ηθοποιός.
Αν μπορούσες να πεις κάτι στον παιδικό εαυτό σου -σε όποια ηλικία θέλεις- τι θα του έλεγες ή τι συμβουλή θα του έδινες;
Αυτό που θα έλεγα στον νεότερο Αλέξανδρο (εκεί στα χρόνια του Δημοτικού) είναι: μην πιστεύεις στους δάσκαλους σου. Συνέχισε να πιστεύεις στο ένστικτο σου και θα σε οδηγήσει εκεί που είσαι σήμερα. Είσαι τυχερό άτομο και θα γνωρίσεις και θα κάνεις σπουδαίους φίλους που μαζί θα πορευτείτε και τα όνειρα σου θα γίνουν πραγματικότητα, αρκεί να πιστεύεις λίγο παραπάνω στον εαυτό σου.
Ποια ήταν η πρώτη σου εμπειρία με το θέατρο και πότε γεννήθηκε για πρώτη φορά η σκέψη να γίνεις ηθοποιός; Τι είδους θέατρο φανταζόσουν ότι θα ήθελες να συμμετέχεις;
Είχα την ευκαιρία να παρακολουθώ θεατρικές παραστάσεις από μικρή ηλικία. Ο πατέρας μου εργαζόταν στις ανασκαφές του μουσείου και, συγκεκριμένα, στο αρχαίο θέατρο της Θάσου. Συχνά τον επισκεπτόμουν στη δουλειά του και, το βράδυ, επέστρεφα στο θέατρο για να παρακολουθήσω αρχαίες τραγωδίες. Μέχρι να μετακομίσω στο Λονδίνο, στα 19 μου, δεν είχα δει σύγχρονο θέατρο. Ως τότε παρακολουθούσα αποκλειστικά αρχαίες τραγωδίες, καθώς δεν υπήρχε θεατρική σκηνή στο νησί. Είχα, όμως, την ευκαιρία να γνωρίσω πολλούς ηθοποιούς στη Θάσο, ανάμεσα στις πρόβες πριν από τις παραστάσεις. Ως παιδί τούς θαύμαζα και ένιωθα δέος όταν τους άκουγα να απαγγέλλουν τα λόγια τους, παρόλο που δεν καταλάβαινα τα μισά. Μεγαλώνοντας και φτάνοντας στην ηλικία που έπρεπε να αποφασίσω τι θα σπουδάσω, δεν το σκέφτηκα δεύτερη φορά: ήθελα να σπουδάσω υποκριτική. Με την άφιξή μου στο Λονδίνο παρακολούθησα πολλές παραστάσεις και τότε κατάλαβα πραγματικά τι σημαίνει θέατρο. Με γοήτευσαν το σύγχρονο και το μεταμοντέρνο θέατρο, και ιδιαίτερα το physical theatre, όπως αυτό της ομάδας DV8. Από τότε στόχος μου ήταν, μετά την ολοκλήρωση των σπουδών μου, να ειδικευτώ στο χορευτικό θέατρο.
Ποια ήταν η σχέση σου με άλλες μορφές τέχνης; Τι ήταν αυτό που σου τραβούσε την προσοχή στο παρελθόν και προς ποια κατεύθυνση νιώθεις ότι κινείσαι καλλιτεχνικά στη σημερινή εποχή;
Η γλυπτική με εντυπωσίαζε πάντα. Η τεχνική της και η λεπτομέρειά της με συγκινούν απεριόριστα. Είναι μια μορφή τέχνης που αγγίζει την τελειότητα και δεν αφήνει περιθώρια για λάθη, όπως συμβαίνει σε άλλες μορφές τέχνης. Ωστόσο, η τέχνη που με συγκινεί περισσότερο από όλες είναι η μουσική. Πιστεύω ότι προϋπήρξε όλων των άλλων μορφών τέχνης και είμαι βέβαιος πως θα υπάρχει μέχρι το τέλος. Έχει τη δύναμη να ενώνει τους ανθρώπους, και εκεί βρίσκεται το μεγαλείο της. Ενεργοποιεί, περισσότερο από κάθε άλλη μορφή τέχνης, τις αισθήσεις μας και έχει τη δύναμη να μας μεταμορφώνει και να μας ενώνει.
Πότε και γιατί αποφάσισες να στραφείς προς την κατεύθυνση του να γίνεις performance artist; Τι ήταν αυτό που σε προσέλκυσε σε αυτή τη μορφή τέχνης;
Τελειώνοντας τις σπουδές μου, στο τελευταίο έτος του προγράμματος Θεατρικών Σπουδών είχαμε ένα μάθημα περφόρμανς, το οποίο δίδασκε η εξαιρετική καλλιτέχνης και καθηγήτρια Helen Spackman. Η δυναμική παρουσία και η καθοδήγησή της με οδήγησαν στην τέχνη της περφορμανς. Όταν ολοκλήρωσα τις σπουδές μου, συνειδητοποίησα ότι η υποκριτική δεν ήταν αυτό που πραγματικά ήθελα να ακολουθήσω και ότι, παρόλο που την είχα σπουδάσει, δεν σκόπευα να την αναπτύξω επαγγελματικά. Για ένα διάστημα συνεργάστηκα με τους Leibniz Live Art Company και στη συνέχεια ειδικεύτηκα στην τέχνη της περφορμανς (Contemporary Performance Making), πραγματοποιώντας μεταπτυχιακές σπουδές στο Brunel University. Εκείνη την περίοδο παρακολουθούσα όσες περισσότερες περφόρμανς μπορούσα και είχα την ευκαιρία να συμμετάσχω σε σεμινάρια καταξιωμένων καλλιτεχνών του χώρου. Η πραγματική, όμως, «σφαλιάρα» ήρθε όταν γνώρισα το έργο των Franko B και Ron Athey, τους οποίους αργότερα είχα την τύχη να γνωρίσω και προσωπικά. Η δουλειά αυτών των δύο καλλιτεχνών μού αποκάλυψε τη δυναμική της περφόρμανς και την αμεσότητά της απέναντι στο κοινό. Κυρίως, όμως, μου έδειξε πώς η περφόρμανς μπορεί να λειτουργήσει ως μορφή αντίστασης, να αποκτήσει επαναστατικό χαρακτήρα και να παίρνει άμεση θέση απέναντι στο εφήμερο.
Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στη φωτογραφία περφόρμανς για την κάμερα , τη ζωντανή performance art και το video; Προτιμάς να τα βλέπεις ως ξεχωριστές μορφές έκφρασης ή σε ενθουσιάζει περισσότερο η ιδέα να τα συνδυάζεις και να τα συγχωνεύεις μεταξύ τους;
Η πρώτη μου γνωριμία με την τέχνη της «περφόρμανς για την κάμερα» έγινε μέσω του Manuel Vason. Το 2009 συνεργαστήκαμε στο πλαίσιο του 1st Performance Art Festival, το οποίο συνδιοργάνωσα και επιμελήθηκα μαζί με δύο φίλους. Εκεί κατάλαβα την έννοια της επιτέλεσης για την κάμερα και πώς θα μπορούσα να την εξελίξω στη μετέπειτα καλλιτεχνική μου πορεία. Στη συνέχεια συνεργάστηκα στενά με άλλους φωτογράφους, πειραματιζόμενος και με αυτό το μέσο. Είτε πρόκειται για ζωντανή δράση (live performance) είτε για περφόρμανς για την κάμερα, η διαδικασία παραμένει η ίδια. Δεν αφήνω τον φωτογράφο να με «στήσει» ή να με καθοδηγήσει, εκτός μόνο όταν είναι πραγματικά απαραίτητο, για παράδειγμα όταν βρίσκομαι εκτός κάδρου. Αντιμετωπίζω κάθε φωτογράφιση σαν να πρόκειται για μια ζωντανή δράση μπροστά σε κοινό, παρόλο που στον χώρο βρισκόμαστε μόνο εγώ και ο φωτογράφος. Έτσι, η τεχνική παραμένει η ίδια: Συνδέομαι με την αρχιτεκτονική του χώρου και με τα στοιχεία που προκύπτουν μέσα σε αυτόν, ώστε να διαμορφωθεί μια δράση με αρχή, μέση και τέλος. Τις φωτογραφίες τις επιλέγω μόνο αφού ολοκληρωθεί η δράση και αφού έχω δει όλες τις «σκηνές» της. Τότε αποφασίζω ποια εικόνα εκφράζει καλύτερα το έργο και, στη συνέχεια, ποια θα εκθέσω.
Ποιο είναι το όραμά σου για την performance art στο μέλλον και πώς πιστεύεις ότι η performance art μπορεί να υπηρετήσει την ανθρωπότητα σήμερα;
Πιστεύω ότι ο σκοπός της περφόρμανς είναι να αφυπνίζει, να προκαλεί σκέψη και, αν θέλεις, να ξεσηκώνει το κοινό προς όφελος όλων μας. Δεν βλέπω πολλούς performance artists -ούτε πολλούς καλλιτέχνες γενικότερα- να παίρνουν δημόσια θέση απέναντι στα τερατώδη γεγονότα της εποχής μας ή να δημιουργούν έργα που θίγουν τη σκληρή και άδικη πραγματικότητα που βιώνουμε. Λίγοι είναι εκείνοι που μιλούν ανοιχτά, χωρίς να φοβούνται ότι θα χάσουν μια επιχορήγηση ή τη στήριξη κάποιου ιδρύματος ή φορέα επειδή εκφράζουν πολιτική θέση. Αυτό είναι ίσως το πιο στενάχωρο στοιχείο της σημερινής κατάστασης. Το διαπιστώνω ακόμη και σε καλλιτέχνες που συναναστρέφομαι συχνά: παρουσιάζουν τη δουλειά τους μέσα σε ένα ασφαλές πλαίσιο, ώστε να μη διακινδυνεύσουν μια μελλοντική συνεργασία ή επαγγελματική ευκαιρία.
Η περφόρμανς αφορά το ΤΩΡΑ. Αφορά το εφήμερο. Αν δεν σχολιάζει το ΤΩΡΑ, κατά τη γνώμη μου, παύει να είναι περφόρμανς. Αυτό ακριβώς λέω και στους φοιτητές μου όταν διδάσκω. Ναι, η τέχνη μας είναι βαθιά προσωπική και γεννιέται μέσα από προσωπικά βιώματα. Τι γίνεται όμως όταν έρχεται η στιγμή να μιλήσουμε για το σήμερα; Όταν, έστω και προσωρινά, το προσωπικό πρέπει να κάνει χώρο στο συλλογικό; Όταν καλείσαι να δημιουργήσεις έργο για ένα παγκόσμιο ζήτημα, όπως ο πόλεμος στην Παλαιστίνη; Πιστεύω ότι σήμερα η περφόρμανς βρίσκεται ίσως στην πιο ισχυρή στιγμή της ιστορίας της. Είναι παντού και χαίρομαι που οι προηγούμενες γενιές καλλιτεχνών εργάστηκαν τόσο σκληρά ώστε να αναγνωριστεί ισότιμα με τις υπόλοιπες μορφές τέχνης. Θα ήταν όμως κρίμα να εξελιχθεί σε μια τέχνη που απλώς ψυχαγωγεί τις ελίτ και περιορίζεται σε ελιτίστικους χώρους, χάνοντας τον κοινωνικό και πολιτικό της χαρακτήρα.
Μπορείς να αναλύσεις το γυμνό και το θάρρος να εκθέτεις το σώμα σου ως μορφή έκφρασης μπροστά σε ένα ζωντανό κοινό; Τι σημαίνει αυτό για σένα και έχει εξελιχθεί η αντίληψή σου γι’ αυτό καθώς οι καιροί αλλάζουν;
Ποτέ δεν αντιμετώπισα το γυμνό ως κάτι σοκαριστικό, ούτε μένω γυμνός για να προκαλέσω ή να δημιουργήσω εντυπώσεις. Ανάλογα με τη δράση, αξιολογώ αν είναι απαραίτητο να φορέσω ρούχα ή να παραμείνω γυμνός. Τα αγάλματα είναι γυμνά για κάποιο λόγο, όμως σπάνια αναρωτιόμαστε γι’ αυτό. Το θεωρούμε δεδομένο, επειδή τα βλέπουμε γυμνά εδώ και αιώνες. Δε θα σου κρύψω, όμως, ότι κάθε φορά που παρουσιάζω μια δράση γυμνός, τα πρώτα λεπτά νιώθω αμηχανία. Όχι επειδή είμαι γυμνός, αλλά εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο το κοινό αντικρίζει το γυμνό σώμα. Ευτυχώς, μετά από τα πρώτα λεπτά αυτό αλλάζει. Το κοινό παύει να βλέπει το γυμνό ως κάτι ξεχωριστό και αρχίζει να επικεντρώνεται στη δράση και σε όσα αυτή θέλει να επικοινωνήσει.
Και μετά το “Landscape Manual”; Τι ετοιμάζεις για τη συνέχεια;
Αυτό το διάστημα ετοιμάζω ένα καινούργιο πρότζεκτ με θέμα με το προσφυγικό και συγκεκριμένα τους πρόσφυγες του Παγγαίου που ήρθανε από την Μικρά Ασία. Πρόκειται για ένα οπτικοακουστικό αρχείο που δημιουργείται από συνεντεύξεις ηλικιωμένων ανθρώπων καθώς και από ένα τεράστιο υφαντό, δημιούργημα από διάφορα υφαντά που θα ενωθούν στο τέλος τα οποία μου παραχώρησαν οι ηλικιωμένοι/ες που συμμετέχουν στο πρότζεκτ. Στη συνέχεια, το υφαντό αυτό θα ταξιδέψει στο χωριό Δωμάτια της Τουρκίας, όπου θα αποτελέσει την αφετηρία για μια σειρά από περφόρμανς για την κάμερα, καθώς και για ένα βίντεο-περφόρμανς. Αυτήν τη φορά ασχολούμαι με την τοπική ιστορία του προσφυγικού και με την ενσωμάτωση των Μικρασιατών στην περιοχή του Παγγαίου. Παράλληλα, το έργο αποτελεί και μια προσωπική αναζήτηση των ριζών μου, καθώς η οικογένεια της μητέρας μου κατάγεται από τη Μικρά Ασία. Μέσα από αυτό το πρότζεκτ προσπαθώ να ακουστούν ιστορίες και μαρτυρίες ανθρώπων που βίωσαν τον ξεριζωμό, αλλά και τις δυσκολίες και τον ρατσισμό που αντιμετώπισαν με τον ερχομό τους στην Ελλάδα.
