Βρετανός γεωγράφος ερεύνησε την Καβάλα και τις μεγάλες αλλαγές που διαμόρφωσαν την πόλη. Η εργασία του παρουσιάζεται στο ΕΚΠΑ

Ο Ethan Chandler, υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο του Newcastle, μελέτησε την ιστορική και πολεοδομική εξέλιξη της Καβάλας από το 1870 έως το 1930, αναζητώντας τα ίχνη που άφησαν στην πόλη το καπνεμπόριο, οι πόλεμοι και η ανταλλαγή των πληθυσμών

Πώς μεταμορφώθηκε η Καβάλα από μια οθωμανική πόλη-λιμάνι σε ένα από τα σημαντικότερα καπνεμπορικά κέντρα της περιοχής και, στη συνέχεια, σε μια ελληνική πόλη που υποδέχθηκε χιλιάδες πρόσφυγες; Πώς αποτυπώθηκαν οι διαδοχικές πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές στους δρόμους, στις συνοικίες και στα κτίριά της;

Αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στο επίκεντρο ιστορικογεωγραφικής έρευνας που εκπόνησε ο Βρετανός γεωγράφος Ethan Chandler, υποψήφιος διδάκτορας Ανθρωπογεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Newcastle, ο οποίος επέλεξε την Καβάλα ως αντικείμενο μελέτης για μια από τις πιο καθοριστικές περιόδους της ιστορίας της.

Η εργασία του, με τίτλο «A Geopolitical Palimpsest: From Empire to Nation in Kavala, 1870–1930» («Ένα γεωπολιτικό παλίμψηστο: Από την αυτοκρατορία στο έθνος στην Καβάλα, 1870–1930»), θα παρουσιαστεί την Τετάρτη 25 Νοεμβρίου 2026, στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της μεταπτυχιακής εργασίας του Chandler στο πρόγραμμα Σπουδών Νοτιοανατολικής Ευρώπης του ΕΚΠΑ, κατά το ακαδημαϊκό έτος 2025–2026. Ο ίδιος έχει σπουδάσει επίσης Γεωγραφία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Καβάλα, 1910: Η Μεγάλη Λέσχη [δεξιά] κατά τη χρονιά της ανέγερσής της, δίπλα στο αγγλικό και ιταλικό προξενείο [Μέγαρον Τόκου]

Η Καβάλα ως «γεωπολιτικό παλίμψηστο»

Στην προσέγγισή του, ο Chandler αντιμετωπίζει την Καβάλα ως ένα «γεωπολιτικό παλίμψηστο»: μια πόλη στην οποία διαφορετικές ιστορικές εποχές έχουν αφήσει τα ίχνη τους στον ίδιο χώρο.

Η έννοια του παλίμψηστου παραπέμπει σε ένα κείμενο που έχει γραφτεί ξανά πάνω σε παλαιότερο, χωρίς να έχουν εξαφανιστεί εντελώς τα προηγούμενα ίχνη. Με ανάλογο τρόπο, η Καβάλα διατηρεί μέχρι σήμερα στοιχεία της οθωμανικής περιόδου, της εμπορικής και βιομηχανικής ανάπτυξης, των πολεμικών συγκρούσεων και της προσφυγικής εγκατάστασης.

Οι Καμάρες, το Ιμαρέτ, οι καπναποθήκες, η συνοικία της Παναγίας και οι προσφυγικές γειτονιές αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτών των διαδοχικών ιστορικών στρωμάτων.

Η έρευνα εξετάζει πώς οι μεγάλες γεωπολιτικές εξελίξεις στη Νοτιοανατολική Ευρώπη επηρέασαν την καθημερινή ζωή και τον αστικό χώρο μιας πόλης που, παρότι μικρότερη από τη Θεσσαλονίκη και την Κωνσταντινούπολη, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στα εμπορικά δίκτυα της εποχής.

Καπναποθήκη στην Καβάλα [φωτό: Ethan Chandler]

Από την ανάπτυξη του καπνεμπορίου στους πολέμους και την προσφυγιά

Η μελέτη καλύπτει έξι δεκαετίες, από το 1870 έως το 1930, και παρακολουθεί τρεις μεγάλες φάσεις της ιστορίας της Καβάλας.

Η πρώτη αφορά την ύστερη οθωμανική περίοδο, όταν η ανάπτυξη του καπνεμπορίου, οι διεθνείς εμπορικές σχέσεις και η εγκατάσταση επιχειρήσεων και εργαζομένων οδήγησαν σε σημαντική οικονομική και πληθυσμιακή ανάπτυξη. Η πόλη επεκτάθηκε πέρα από τα παλαιά της όρια, ενώ οι καπναποθήκες και τα νέα κτίρια άλλαξαν σταδιακά τη μορφή της.

Πρόσφυγες στο Ιμαρέτ, Καβάλα 1925.

Η δεύτερη περίοδος περιλαμβάνει τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με τις διαδοχικές αλλαγές κυριαρχίας, τις βουλγαρικές κατοχές και τις συνέπειες των συγκρούσεων για την οικονομία και τον πληθυσμό της πόλης.

Η τρίτη επικεντρώνεται στην περίοδο μετά το 1922, όταν η Μικρασιατική Καταστροφή και η ανταλλαγή των πληθυσμών επέφεραν νέες δημογραφικές και πολεοδομικές μεταβολές. Η εγκατάσταση των προσφύγων συνδέθηκε με τη δημιουργία νέων συνοικιών, όπως ο Βύρωνας, τα Δεκαοκτώ, τα Πεντακόσια και τα Χίλια, οι οποίες εξακολουθούν να αποτελούν αναγνωρίσιμα τμήματα της σημερινής Καβάλας.

Από την έρευνα του Ethan Chandler στα Γενικά Αρχεία του Κράτους.

Έρευνα σε αρχεία και επιτόπια μελέτη στην Καβάλα

Για την εκπόνηση της εργασίας του, ο Βρετανός ερευνητής αξιοποίησε ιστορικούς χάρτες, πολεοδομικά σχέδια, παλαιές φωτογραφίες και ταχυδρομικά δελτάρια, διοικητικά έγγραφα, δημογραφικά στοιχεία και διπλωματική αλληλογραφία.

Η έρευνά του περιέλαβε υλικό από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, το Ιστορικό και Λογοτεχνικό Αρχείο Καβάλας και τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη στην Αθήνα.

Παράλληλα, μελέτησε ελληνόγλωσση ιστορική βιβλιογραφία και πραγματοποίησε συνεντεύξεις με ακαδημαϊκούς, συγγραφείς, δημοσιογράφους και επιμελητές μουσείων στην Καβάλα.

Στο πλαίσιο της επιτόπιας έρευνας επισκέφθηκε την πόλη δύο φορές, τον Ιούνιο και τον Αύγουστο του 2026, προκειμένου να συνδέσει τις ιστορικές πηγές με τη σημερινή μορφή του αστικού τοπίου.

Το παλαιό υδραγωγείο [Καμάρες] της Καβάλας [φωτό: Ethan Chandler]

Η Καβάλα και σε διεθνή ιστορική δημοσίευση

Το ενδιαφέρον του Chandler για την Καβάλα αποτυπώθηκε και σε άρθρο του με τίτλο «Postcard from Kavala», που δημοσιεύτηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2026 στον ιστότοπο The Lausanne Project.

Στο κείμενο αυτό εξετάζει πώς οι οικονομικές και πολιτικές αλλαγές της ύστερης οθωμανικής περιόδου, η ανάπτυξη του καπνεμπορίου και η Συνθήκη της Λωζάννης επηρέασαν την πόλη και τους κατοίκους της.

Η δημοσίευση συνδέεται θεματικά με τη μεταπτυχιακή του έρευνα και παρουσιάζει στο διεθνές κοινό την Καβάλα ως χαρακτηριστική περίπτωση μιας πόλης όπου διαφορετικές ιστορικές και πολιτισμικές κληρονομιές εξακολουθούν να συνυπάρχουν.

Ο γεωγράφος Ethan Chandler στην Καβάλα, καλοκαίρι 2026.

Παρουσίαση στο Πανεπιστήμιο Αθηνών στις 25 Νοεμβρίου

Η παρουσίαση της εργασίας θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 25 Νοεμβρίου 2026, από τις 20:00 έως τις 20:30, στην αίθουσα 2, Αιόλου 42–44, στην Αθήνα, στο πλαίσιο του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Σπουδές Νοτιοανατολικής Ευρώπης» του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του ΕΚΠΑ.

Η έρευνα του Ethan Chandler αποτελεί ένα ενδιαφέρον παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ιστορία της Καβάλας μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διεθνούς ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος, συνδέοντας την τοπική ιστορική εμπειρία με τις ευρύτερες οικονομικές, κοινωνικές και γεωπολιτικές μεταβολές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Η εργασία υπενθυμίζει ότι η ιστορία της Καβάλας εξακολουθεί να είναι ορατή στον ίδιο τον αστικό της χώρο, από την παλιά πόλη και τις καπναποθήκες μέχρι τις προσφυγικές συνοικίες.