OΚώστας Ευκαρπίδης γεννήθηκε στους Φιλίππους Καβάλας. Το 1987 έφυγε για σπουδές στη Νέα Υόρκη και έκτοτε ζει μόνιμα εκεί με την οικογένειά του. Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες αργότερα, ο τίτλος της νέας ποιητικής του συλλογής, Ανάμεσα σε δύο σταθμούς, μοιάζει να περιγράφει κάτι περισσότερο από τις διαδρομές ενός τρένου.
Γιατί η ζωή και η γραφή του Ευκαρπίδη αναπτύσσονται πράγματι ανάμεσα σε πολλούς «σταθμούς»: Φίλιπποι και Νέα Υόρκη, Ελλάδα και Αμερική, θέατρο και ποίηση, επαγγελματική καθημερινότητα και δημιουργία, αναχώρηση και επιστροφή.
Και κυρίως ανάμεσα σε δύο τόπους που, με διαφορετικό τρόπο, εξακολουθούν να συνυπάρχουν στο έργο του.
Από τους Φιλίππους στη Νέα Υόρκη
Στη Νέα Υόρκη ο Κώστας Ευκαρπίδης ακολούθησε μια διαδρομή με εντυπωσιακά διαφορετικές όψεις. Σπούδασε Θεατρικές Σπουδές στο Hunter College και Λογιστική στο Baruch College του City University of New York, ενώ σήμερα εργάζεται ως οικονομικός διευθυντής σε εταιρεία τεχνολογίας.
Παράλληλα, όμως, ανέπτυξε έντονη παρουσία στην πολιτιστική ζωή της ελληνικής ομογένειας. Ασχολήθηκε με το ραδιόφωνο, τη δημοσιογραφία, το θέατρο και την τηλεόραση, συμμετείχε σε παραγωγές Off Broadway και από το 1989 είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού της Νέας Υόρκης. Από το 1994 είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών Αμερικής, ενώ από το 2024 είναι πρόεδρος του Συλλόγου Καβάλας «Φίλιπποι» της Νέας Υόρκης.
Ο δεσμός με την Καβάλα, επομένως, δεν αποτελεί απλώς μια αναφορά στον τόπο γέννησής του. Παραμένει ενεργός και οργανικός, τόσο στη δημόσια παρουσία του όσο και στη γραφή του.
Η «Δίκη» και μια επιστροφή στην Καβάλα μέσω της μυθοπλασίας
Το θέατρο αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο αυτής της πορείας. Ο Ευκαρπίδης συνεργάστηκε ως ηθοποιός με τους σκηνοθέτες Πέτρο Ζαρκάδη, Βασίλη Δούκα και Κώστα Βάντζο και αργότερα, ως θεατρικός διευθυντής του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού και μέσα από την Πειραματική Σκηνή που ίδρυσε, ανέβασε και σκηνοθέτησε έργα του όπως τα Περί ομογένειας, Περί ομογένειας II, Από την Πόλη στο Δυρράχιο και Dialogues.
Ανάμεσά τους βρίσκεται και Η δίκη, που παρουσιάστηκε από το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού το 2004 και είκοσι χρόνια αργότερα, το 2024, εκδόθηκε από την Κάπα Εκδοτική. Και εδώ η Καβάλα επιστρέφει, αυτή τη φορά ως τόπος της ίδιας της δραματουργίας.
Καλοκαίρι, ένα ερημικό ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία στα ορεινά της Καβάλας και δύο παιδικοί φίλοι που περιμένουν να συναντήσουν έναν άνθρωπο που επί χρόνια υπήρξε ευεργέτης τους, χωρίς οι ίδιοι να τον έχουν γνωρίσει ποτέ. Από αυτή τη συνθήκη αναμονής ξεκινά ένα έργο που ανοίγεται σε ζητήματα όπως ο χρόνος, ο θάνατος, η αυτοθυσία, το ψέμα και η ελπίδα, αλλά και στη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, την περιβαλλοντική καταστροφή και —καθόλου τυχαία για έναν συγγραφέα με τη βιογραφία του Ευκαρπίδη— στις συνέπειες της μετανάστευσης για την ελληνική οικογένεια και την ελληνική επαρχία.
Η Επίκουρη Καθηγήτρια Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ Κατερίνα Διακουμοπούλου, στο επίμετρο της έκδοσης, εντοπίζει στη Δίκη μια ενδιαφέρουσα δραματουργική διπλή καταγωγή: η ατέρμονη αναμονή της πρώτης πράξης παραπέμπει στο μπεκετικό σύμπαν, ενώ οι αποκαλύψεις και οι αναγνωρίσεις της δεύτερης θυμίζουν τις σύνθετες πλοκές της αρχαίας τραγωδίας. Χαρακτηρίζει, παράλληλα, τη γλώσσα του έργου ποιητική, με τους στίχους να συνθέτουν τελικά μια «λυρική δραματουργία».
Ίσως αυτή η τελευταία παρατήρηση να αποτελεί και μια γέφυρα προς το επόμενο κεφάλαιο της συγγραφικής του παρουσίας.
«Ανάμεσα σε δύο σταθμούς»
Η σχέση του Ευκαρπίδη με την ποίηση ξεκινά πολύ νωρίτερα. Η πρώτη του ποιητική έκδοση, Ταξίδι στο άπειρο, κυκλοφόρησε το 1993. Ποιήματά του έχουν βραβευτεί από τον Δήμο Ταύρου και τον Δήμο Θεσσαλονίκης, έχουν δημοσιευτεί στον ομογενειακό και πανεπιστημιακό Τύπο της Νέας Υόρκης και του Σικάγου, ενώ στίχους του έχει μελοποιήσει ο Νίκος Βερόπουλος.
Η νέα του συλλογή, Ανάμεσα σε δύο σταθμούς (Κάπα Εκδοτική, 2025) έρχεται περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά την πρώτη ποιητική έκδοση και συγκεντρώνει ποιήματα διαφορετικών περιόδων της ζωής του: γραμμένα σε νεότερη αλλά και ωριμότερη ηλικία, εν κινήσει ή σε στάση, με έναν κοινό άξονα τη μετακίνηση.
Τα μέσα μεταφοράς, η ασφάλεια, η επικαιρότητα και η κριτική της, οι φυσικές και όχι μόνο καταστροφές, η μετανάστευση, τα προσωπικά βιώματα και οι κοινωνικοί προβληματισμοί συναντώνται σε μια συλλογή όπου το τρένο αποκτά κεντρική θέση. Αρκετά από τα ποιήματα γράφτηκαν, άλλωστε, κατά την καθημερινή σιδηροδρομική διαδρομή του συγγραφέα από το σπίτι στο γραφείο.
Έτσι, ένας χρόνος που για τους περισσότερους είναι απλώς χρόνος μετάβασης —η απόσταση ανάμεσα στην αναχώρηση και την άφιξη— γίνεται για τον Ευκαρπίδη χρόνος παρατήρησης και γραφής.
Η Νέα Υόρκη ως ποιητικό τοπίο
Η πόλη στην οποία ζει εισχωρεί αναπόφευκτα και στη γλώσσα του. Στο ποίημα «Υποκλίνομαι», για παράδειγμα, η Madison Avenue και ο υπόγειος σιδηρόδρομος δεν λειτουργούν ως απλό ντεκόρ. Γίνονται μέρος ενός εσωτερικού τοπίου.
Μια «ψυχεδελική βιτρίνα» της Madison ανοίγει έναν κόσμο εικόνων και επιθυμιών, ενώ η απόσταση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους μεγαλώνει όσο ο ένας επιχειρεί να πλησιάσει τον άλλον. Στο τέλος, η εικόνα της «συνειδητής σκιάς του υπόγειου σιδηρόδρομου» μεταφέρει τον ποιητή ξανά στον κόσμο της καθημερινότητας, της κίνησης και της επίγνωσης των προσωπικών ορίων.
Στην ανάλυσή της, η Σεβαστή Μπούτου εντοπίζει στη γραφή του έναν χαρακτηριστικό συνδυασμό υπερρεαλιστικών εικόνων, αστικών αναφορών, ερωτικής λυρικότητας και κινηματογραφικών μεταβάσεων. Η αφήγηση υποχωρεί και στη θέση της δημιουργείται ένα τοπίο συναισθημάτων, όπου η μία εικόνα γεννά την επόμενη.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό της κοινωνικής πλευράς της συλλογής είναι το ποίημα «Εάν». Εδώ ο Οδυσσέας και ο Νάρκισσος μπορούν να βρεθούν λίγους στίχους μακριά από την ταξική πάλη, τον Bob Marley και τα Universal Studios. Ο μύθος, η Ιστορία, η σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα και η υπαρξιακή αγωνία συμπλέκονται σε ένα συνειρμικό ποιητικό πεδίο που ζητά από τον αναγνώστη να συμμετάσχει στη δημιουργία του νοήματος.
Η «σειρά» που σκοτώνει τον αυθορμητισμό γίνεται σχόλιο για την κανονικότητα και την επανάληψη, ενώ η συνύπαρξη της ταξικής πάλης με τον Marley στα Universal Studios αποκτά μια σχεδόν σαρκαστική διάσταση: ακόμη και η εξέγερση μπορεί να αφομοιωθεί από τη βιομηχανία του θεάματος και να επιστρέψει ως καταναλωτικό προϊόν.
Αυτό το πέρασμα από το προσωπικό στο κοινωνικό, από την καθημερινή εικόνα στη μεγάλη ερώτηση, φαίνεται να αποτελεί έναν από τους σταθερούς μηχανισμούς της γραφής του Ευκαρπίδη.
Από την Καβάλα στη Νέα Υόρκη και πάλι πίσω
Αν διαβάσει κανείς μαζί τη Δίκη και το Ανάμεσα σε δύο σταθμούς, αναγνωρίζει ορισμένα θέματα που επιμένουν: ο χρόνος και η αναμονή, η μετακίνηση και η μετανάστευση, η σχέση με τον τόπο, η κοινωνική παρατήρηση, η φύση και η καταστροφή της, η ανάγκη του ανθρώπου να καταλάβει τη θέση του μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει.
Στη Δίκη, η σκηνή βρίσκεται σε ένα ερημικό ξωκλήσι στα ορεινά της Καβάλας. Στη νέα ποιητική συλλογή, μεταφέρεται συχνά μέσα σε ένα τρένο της Νέας Υόρκης. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο τοπία είναι τεράστια. Η θεματική απόσταση, πολύ μικρότερη.
Και ίσως εδώ βρίσκεται τελικά το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της συγγραφικής περίπτωσης του Κώστα Ευκαρπίδη για την Καβάλα.
Ένας άνθρωπος που έφυγε από τους Φιλίππους το 1987, έχτισε τη ζωή του στη Νέα Υόρκη, πέρασε από το θέατρο, την ποίηση, τη δημοσιογραφία, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση και παρέμεινε ενεργό μέλος της ελληνικής ομογένειας, εξακολουθεί σχεδόν σαράντα χρόνια μετά να επιστρέφει, με διαφορετικούς τρόπους, στα ερωτήματα του τόπου από τον οποίο ξεκίνησε. Γι’ αυτό και το Ανάμεσα σε δύο σταθμούς έχει έναν τίτλο που δύσκολα αντιστέκεται σε μια δεύτερη ανάγνωση.
Υπάρχει ο σταθμός από τον οποίο ξεκινάς και εκείνος στον οποίο φτάνεις. Υπάρχει όμως και ό,τι συμβαίνει ανάμεσά τους: οι άνθρωποι, οι πόλεις, οι απώλειες, οι μετακινήσεις, οι μνήμες, οι αλλαγές, οι παρατηρήσεις που προλαβαίνεις να σημειώσεις καθ’ οδόν.
Και για τον Κώστα Ευκαρπίδη, κάπου ανάμεσα στους Φιλίππους και τη Νέα Υόρκη, αυτή η μεγάλη ενδιάμεση διαδρομή εξακολουθεί να γίνεται λογοτεχνία.
