Μία έκθεση που επιχειρεί να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη της Κύπρου του 1974, όχι μόνο μέσα από τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα αλλά και μέσα από τα ίχνη που άφησαν στις ζωές των ανθρώπων, εγκαινιάστηκε το βράδυ του Σαββάτου 19 Σεπτεμβρίου 2026 στην Καβάλα.
Η έκθεση «Κύπρος 1974. Η μνήμη είναι η μόνη πατρίδα των ανθρώπων», του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, φιλοξενείται στο Πολιτιστικό Κέντρο «Λευθέρης Αθανασιάδης», σε συνεργασία με τον Δήμο Καβάλας, και θα παραμείνει ανοιχτή για το κοινό μέχρι τις 27 Νοεμβρίου.
Στα εγκαίνια παραβρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο Δήμαρχος Καβάλας Θόδωρος Μουριάδης, ο Πρόεδρος του Ιδρύματος της Βουλής Ευάνθης Χατζηβασιλείου, ο Πρόεδρος του Συλλόγου Κυπρίων Καβάλας «Ο Ακρίτας» Αντώνης Μπέρτζες και ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Παναγιώτης Μαμτσαδέλης, καθώς και εκπρόσωποι των θρησκευτικών, πολιτικών και στρατιωτικών αρχών και πολιτιστικών συλλόγων της περιοχής.
Από την Κύπρο πριν το 1974 μέχρι το τραύμα και την ανασυγκρότηση
Η έκθεση συγκεντρώνει έναν ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό τεκμηρίων που έχουν παραχωρηθεί από φορείς και ιδιώτες. Φωτογραφίες, κρατικά έγγραφα, βιβλία, αφίσες, γραμματόσημα, αντικείμενα και κειμήλια συνυπάρχουν με έργα τέχνης, λογοτεχνικές και μουσικές αφηγήσεις, κινηματογραφικές αναπαραστάσεις και, κυρίως, μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα.
Η αφήγηση ξεκινά από την καθημερινή ζωή στην Κύπρο πριν από το 1974 και ακολουθεί την ιστορική διαδρομή μέσα από το πραξικόπημα, την τουρκική εισβολή, την προσφυγιά, τους εγκλωβισμένους, τους αιχμαλώτους και τους αγνοούμενους.
Δεν σταματά, ωστόσο, εκεί. Ένα δεύτερο μέρος της έκθεσης παρακολουθεί όσα ακολούθησαν: τον αντικατοχικό αγώνα, την προσπάθεια ανασυγκρότησης, τη φροντίδα για την πολιτιστική κληρονομιά και την εκπαίδευση, τη δημιουργία και τελικά τη ματιά προς το μέλλον.
Με αυτόν τον τρόπο, το 1974 παρουσιάζεται όχι ως μια «παγωμένη» ιστορική στιγμή, αλλά ως ένα γεγονός του οποίου το αποτύπωμα εξακολουθεί να συνοδεύει την Κύπρο περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα.
Μουριάδης: «Δεν μπορούν να περάσουν στη λήθη»
Στην ομιλία του ο Θόδωρος Μουριάδης ξεκίνησε από τα λόγια του Γιώργου Σεφέρη για την Κύπρο και αναφέρθηκε στο τραύμα που άφησαν το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου και η τουρκική εισβολή του 1974.
«Όσα τραγικά από όλες τις απόψεις και όλες τις πλευρές των αντιμαχόμενων δυνάμεων συνέβησαν εκείνο το καλοκαίρι, δεν μπορούν να περάσουν στη λήθη», σημείωσε, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη για μια δίκαιη και βιώσιμη λύση του Κυπριακού στη βάση του διεθνούς δικαίου και των αποφάσεων του ΟΗΕ.
Ο Δήμαρχος στάθηκε ιδιαίτερα και στη δεύτερη ανάγνωση της έκθεσης: πέρα από την αναψηλάφηση του τραύματος, όπως είπε, το υλικό της αναδεικνύει την αντοχή, τη δημιουργία και την πορεία ανασυγκρότησης των Κυπρίων κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν.
«Ανάμεσα στα χαλάσματα βρήκαν και ανέσυραν φωτογραφίες, βιβλία, κρατικά έγγραφα, αντικείμενα και κειμήλια από το ένδοξο παρελθόν τους», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι μεγάλο μέρος αυτού του υλικού αποτελεί σήμερα τη βάση πάνω στην οποία ξεδιπλώνεται η αφήγηση της έκθεσης.
Η ιδιαίτερη σχέση της Καβάλας με την Κύπρο
Η επιλογή του Πολιτιστικού Κέντρου «Λευθέρης Αθανασιάδης» για τη φιλοξενία της έκθεσης έχει και έναν ιδιαίτερο συμβολισμό για την πόλη. Ο Θόδωρος Μουριάδης αναφέρθηκε στη διαχρονική σχέση της Καβάλας με την Κύπρο, αλλά και στη δράση του Συλλόγου Κυπρίων Νομού Καβάλας «Ο Ακρίτας», σημειώνοντας ότι η κυπριακή παρουσία αποτυπώνεται εδώ και δεκαετίες στον δημόσιο χώρο και στη συλλογική μνήμη της πόλης.
Κλείνοντας την αναφορά του, επικαλέστηκε τη γνωστή φράση του Οδυσσέα Ελύτη: «Η Κύπρος είναι μια περίληψη όλων των Ελλάδων».
Ιδιαίτερη στιγμή της βραδιάς αποτέλεσε και η προσωπική αφήγηση του Καβαλιώτη Δημήτρη Μιχαηλίδη, ο οποίος μίλησε για τη φιλοξενία δέκα μικρών παιδιών στο σπίτι του, δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, προσθέτοντας στη μεγάλη ιστορική αφήγηση μια βιωμένη, ανθρώπινη ιστορία από την ίδια την Καβάλα.
Στα εγκαίνια παρέστησαν επίσης ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου κ. Στέφανος, ο πρώην Γενικός Γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής και Ομότιμος Καθηγητής Βυζαντινής Ιστορίας Ευάγγελος Χρυσός, οι βουλευτές Νίκος Παναγιωτόπουλος, Γιάννης Πασχαλίδης και Αγγελική Δεληκάρη, ο Αντιπεριφερειάρχης Καβάλας Θόδωρος Μαρκόπουλος, οι δημοτικοί σύμβουλοι Χαράλαμπος Χρυσανίδης και Χρήστος Ποτόλιας και το μέλος του Τοπικού Συμβουλίου Καβάλας Τερέζα Ευστρατίου.
Μέχρι τις 27 Νοεμβρίου στην Καβάλα
Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφουν οι Χρήστος Χρηστίδης και Άννα Ενεπεκίδου, ενώ τον σχεδιασμό η Ναταλία Μπούρα. Στην επιστημονική επιτροπή συμμετέχουν οι Κυριάκος Χαραλαμπίδης, Ανδρέας Ι. Βοσκός, Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Άννα Μαραγκού, Πέτρος Παπαπολυβίου, Ανθή Τοφαρή και Ευάνθης Χατζηβασιλείου.
Τον συντονισμό στην Καβάλα έχει η Διευθύντρια Πολιτισμού και Μουσικής Εκπαίδευσης του Δήμου, Κλεοπάτρα Χαλβατζόγλου.
Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 27 Νοεμβρίου 2026 και είναι επισκέψιμη Δευτέρα έως Παρασκευή, 09:00–14:00, καθώς και Τρίτη και Παρασκευή, 17:00–20:00. Για περισσότερες πληροφορίες, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνούν στο 2510 223344.