Πώς φαινόταν η Καβάλα από ψηλά το μακρινό 1916; Η απάντηση έρχεται από την πρώτη αεροφωτογραφία της πόλης, πολύτιμο ιστορικό κληροδότημα από το προσωπικό αρχείο του εκπαιδευτικού, συγγραφέα και ιστορικού-ερευνητή Αεροπορικής και Στρατιωτικής Ιστορίας, Πασχάλη Παλαβούζη.
Η ιστορία πίσω από τη φωτογραφία
Στις 17 του Φλεβάρη του 1916, εν μέσω Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ένας Γερμανός πιλότος-ιπτάμενος παρατηρητής, ονόματι Stutzer, πραγματοποιώντας τολμηρή κατασκοπευτική πτήση πάνω από την Καβάλα, πόλη της Ελλάδας τότε, τη φωτογράφιζε με έμφαση στις λιμενικές της εγκαταστάσεις, για προφανείς σκοπούς της χώρας του Κάιζερ και της φίλης τους Βουλγαρίας η οποία θα έκανε την εισβολή της στην πόλη έξι μήνες αργότερα, στις 29 Αυγούστου 1916 (παλιό ημερολόγιο).
Η χαρτογράφιση της πόλης μέσα από τη φωτογραφία
Όπως παρατηρεί ο Κώστας Αποστόλου, ανιχνεύοντας σε αυτήν τη φωτογραφία τοπογραφικά χαρακτηριστικά της πόλης, βλέπουμε στο κέντρο της τη Μεγάλη Λέσχη και αμέσως δεξιότερα το νυν Δημαρχείο, με δίπλα του το Μέγαρο Βηξ και τον Άγιο Παύλο και λίγο πιο ανατολικά το κτίριο της Δημοτικής Καπναποθήκης (στη νυν πλατεία Καπνεργάτη).
Αριστερά της (δυτικά) την εντυπωσιακή σειρά των καπναποθηκών δίπλα στη θάλασσα που αργότερα το βόρειο τμήμα τους θα όριζε την οδό Βενιζέλου. Η χάραξη των δρόμων, όντας μη ορατή, όμως με λίγη προσπάθεια μπορούμε να μαντέψουμε τη διαδρομή της τωρινής οδού Ομόνοιας και να βρούμε -εν μέσω παραγκοειδών κτισμάτων- τη θέση της μετέπειτα δημιουργηθείσας (1929) πλατείας Φουάτ, ανιχνεύοντας εκεί κάπως δύσκολα τον θόλο του ταφικού μνημείου της μητέρας του Μωχάμετ Αλί.
Στη χερσόνησο της Παναγίας φαίνεται το Ιμαρέτ με τα δυο ανοίγματα -μικρούς κήπους στο κέντρο του, ένας μικρός μιναρές δίπλα και ένας άλλος από το τζαμί του Χαλίλ Μπέη δεξιά, νοτιότερα στη μικρή χερσόνησο. Οι λιμενικές εγκαταστάσεις, προβλήτες και άλλοι εκεί χώροι, απελπιστικά φτωχοί, όμως πολύ καλό διαφωτιστικό φωτογραφικό «πεσκέσι» για τους Wilhelm-Ferdinand και τα επιτελεία τους.