Την κατάρτιση και υποβολή πρότασης ειδικού χρηματοδοτικού εργαλείου για ΟΤΑ με στόχο την αξιοποίηση του γεωθερμικού δυναμικού και της αβαθούς Γεωθερμίας, με παραδείγματα κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με χρηματοδοτήσεις Αρχών και Δήμων για έργα αξιοποίησης της Γεωθερμίας παραθέτει ο προϊστάμενος Γεωθερμίας και Ιαματικών Φυσικών Πόρων της ΕΑΓΜΕ, Απόστολος Αρβανίτης ενώ γίνεται ιδιαίτερη μνεία στις περιπτώσεις των Δήμων Νέστου και Αλεξανδρούπολης.
Κατάρτιση και υποβολή πρότασης ειδικού χρηματοδοτικού εργαλείου για ΟΤΑ με στόχο την αξιοποίηση του γεωθερμικού δυναμικού και της αβαθούς Γεωθερμίας
Όπως ανακοινώθηκε κατά τη διάρκεια της ημερίδας «Γεωενέργεια: Προοπτικές και Προκλήσεις» (Παρασκευή 26.09.2025), Πρόταση Ειδικού Χρηματοδοτικού Εργαλείου (Προγράμματος) για την Αξιοποίηση του Γεωθερμικού Δυναμικού και της Αβαθούς Γεωθερμίας -η οποία καταρτίσθηκε από Εταιρεία Οικονομικών Συμβούλων σε συνεργασία με την Ε.Α.Γ.Μ.Ε.- παραδόθηκε, σε ηλεκτρονική μορφή, στα μέσα Ιανουαρίου του 2026, στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ).
Το προτεινόμενο Χρηματοδοτικό Πρόγραμμα περιλαμβάνει δύο επιμέρους Δράσεις:
- Δράση 1: Χρηματοδότηση Δράσεων Έρευνας, Εκμετάλλευσης και Διαχείρισης Γεωθερμικού Δυναμικού σε Πεδία Τοπικού Ενδιαφέροντος
- Δράση 2: Χρηματοδότηση Εγκατάστασης Ενεργειακών Συστημάτων Θέρμανσης ή Ψύξης μέσω Εκμετάλλευσης της Θερμότητας των Γεωλογικών Σχηματισμών και Υδάτων, που δεν χαρακτηρίζονται ως Γεωθερμικό Δυναμικό (Αβαθής Γεωθερμία)
Σύμφωνα με την υποβληθείσα Πρόταση, η οποία περιλαμβάνει Έκθεση Τεκμηρίωσης με όλα τα απαραίτητα στοιχεία, σύνταξη Αναλυτικής Μεθοδολογίας και Διαδικασιών Αξιολόγησης, προτυποποιημένα αρχεία (Σχέδιο Πρόσκλησης για Υποβολή προτάσεων, Σχέδιο Απόφασης Ένταξης, Τεχνικά Δελτία, Φύλλα Ελέγχου Πληρότητας-Επιλεξιμότητας-Αξιολόγησης, Τυποποιημένο Έντυπο Πρότασης Εξειδίκευσης Δράσης), καθώς και συνοπτικές Ηλεκτρονικές Παρουσιάσεις των δύο Δράσεων:
- Τελικοί δικαιούχοι και των δύο Δράσεων είναι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α΄ βαθμού (Δήμοι) και Β’ βαθμού (Περιφέρειες), οι οποίοι:
-έχουν σε ισχύ Σύμβαση Μίσθωσης του δικαιώματος Εκμετάλλευσης ή Εκμετάλλευσης και Διαχείρισης Γεωθερμικού Δυναμικού με την οικεία Αποκεντρωμένη Διοίκηση στο πλαίσιο της Δράσης 1, δηλ. Δήμοι ή Νομικά τους Πρόσωπα (ΔΕΥΑ)
-έχουν στην ευθύνη τους σχολικές μονάδες, στις οποίες πρόκειται να εγκατασταθούν ενεργειακά συστήματα θέρμανσης-ψύξης (Γεωθερμικές Αντλίες Θερμότητας) στο πλαίσιο της Δράσης 2 - Η χρηματοδότηση καλύπτει μελέτες, αδειοδοτήσεις, έργα υποδομής (γεωτρήσεις, δίκτυα), ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό
- Δε δημιουργείται οικονομική επιβάρυνση στους τελικούς δικαιούχους (προτείνεται 100% συγχρηματοδοτούμενη δημόσια δαπάνη)
Η Απόφαση για το προτεινόμενο χρηματοδοτικό εργαλείο και την τελική του μορφή ανήκει στο ΥΠΕΝ.
Σημειώνεται ότι η υποβληθείσα πρόταση δημιουργίας ειδικού χρηματοδοτικού εργαλείου βρίσκεται σε συμφωνία με:
- το άρθρο 14 του Ν. 4602/2019 (Μέρος Α΄), όπου αναφέρεται ότι με Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας μπορεί να θεσπίζονται ειδικά κίνητρα για την ανάπτυξη της γεωθερμίας
- το -από 18.01.2024- Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη γεωθερμική ενέργεια , στο οποίο γίνεται σαφής αναφορά στην ανάγκη εξασφάλισης χρηματοδότησης (βλ. άρθρα 32-34) και θέσπισης ειδικών οικονομικών μέτρων στήριξης της γεωθερμίας, λαμβάνοντας υπόψη το γεωλογικό ρίσκο και το υψηλό αρχικό κόστος γεωτρήσεων και έργων υποδομής, ιδιαίτερα για φορείς με περιορισμένους οικονομικούς πόρους (όπως θεωρούνται οι Δήμοι)
Παραδείγματα κρατών-μελών της ΕΕ με χρηματοδοτήσεις Αρχών/Δήμων για έργα αξιοποίησης της Γεωθερμίας. Οι περιπτώσεις των Δήμων Νέστου και Αλεξανδρούπολης
Υπάρχουν πολλά παραδείγματα κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με χρηματοδοτήσεις Δήμων/Τοπικών Αρχών για την αξιοποίηση της γεωθερμίας. Πρόκειται για παραδείγματα, τα οποία δείχνουν το δρόμο που θα πρέπει να ακολουθήσει και η Ελλάδα. Σημειώνεται ότι η Γαλλία δημιούργησε ήδη από το 1980 ένα σύστημα εγγύησης του ρίσκου, ενώ στη Γερμανία από το 2009 διαμορφώθηκαν σχήματα άμβλυνσης του γεωλογικού ρίσκου.
Κράτη-Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Ρουμανία, η Πολωνία και η Πορτογαλία, έχουν θεσπίσει ειδικά Προγράμματα για Τοπικές Αρχές/Δήμους για τη χρηματοδότηση γεωτρήσεων και έργων εκμετάλλευσης γεωθερμικού δυναμικού, ενώ στη Βουλγαρία το Υπουργείο Ενέργειας δημοσίευσε το 2021 Πρόσκληση Υποβολής Προτάσεων για επιχορηγήσεις χρήσης της αβαθούς γεωθερμίας για θέρμανση ή/και ψύξη σε Κρατικά ή Δημοτικά κτίρια με κάλυψη έως και 100% των έργων.
Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθούν οι δηλώσεις της Υπουργού Κλίματος και Περιβάλλοντος της Πολωνίας, Paulina Hennig-Kloska, η οποία κατά τη διάρκεια της υπογραφής συμφωνίας χρηματοδότησης με 7 Δήμους της Πολωνίας -τον Οκτώβριο του 2024- τόνισε χαρακτηριστικά: «Oι πρώτες προσπάθειες γεωθερμικής έρευνας στη Września (ενός από τους 7 Δήμους) έγιναν τη δεκαετία του 1970. Το παράδειγμα της Września δείχνει πόσο μακρύς είναι ο δρόμος από τα σχέδια μέχρι την υλοποίηση τέτοιων έργων. Αυτή η διαδικασία σπάνια ολοκληρώνεται χωρίς κρατική υποστήριξη. Και γνωρίζουμε ότι είναι δύσκολο να πραγματοποιήσετε τέτοιες επενδύσεις μόνοι σας. Γνωρίζουμε, επίσης, ότι οι γεωθερμικοί πόροι δεν θα αποτελέσουν ποτέ βασικό στοιχείο του συστήματος λήψης θερμότητας σε εθνικό επίπεδο, αλλά σε τοπικό επίπεδο μπορούν να επιλύσουν σημαντικά προβλήματα. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε πολλές άλλες λειτουργίες, π.χ. στη γεωργία ή την τουριστική ανάπτυξη, όπως οι γεωθερμικές πισίνες».
Σε περιπτώσεις κρατών, όπως η Τσεχία, η Ισπανία και η Σλοβακία, που δεν διαθέτουν ενιαία Προγράμματα -μέσω των οποίων οι Δήμοι να λαμβάνουν το 100% μη επιστρεπτέων επιχορηγήσεων- υπάρχει η δυνατότητα μιας «πολυεπίπεδης χρηματοδότησης», δηλαδή να μπορούν να χρηματοδοτηθούν πλήρως μέσω συνδυασμού χρηματοδοτήσεων από οικονομικούς πόρους της ΕΕ, Κρατικών Προγραμμάτων και επιχορηγήσεων, χαμηλότοκων δανείων και μείωσης δημοτικών φόρων.
Λεπτομέρειες για τα χρηματοδοτικά προγράμματα που έχουν δημιουργήσει τα προαναφερθέντα κράτη-μέλη της ΕΕ παρέχονται σε εκτενές και λεπτομερές κείμενο, που είναι διαθέσιμο εδώ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η κατασκευή των συστημάτων γεωθερμικής εκμετάλλευσης (νέες γεωτρήσεις παραγωγής και επανεισαγωγής, θερμικοί σταθμοί, δίκτυα μεταφοράς) στα Γεωθερμικά Πεδία Χαμηλής Θερμοκρασίας (ενθαλπίας) Ερατεινού-Χρυσούπολης ΠΕ Καβάλας και Αρίστηνου ΠΕ Έβρου, που είχαν μισθωθεί από τους Δήμους Νέστου και Αλεξανδρούπολης αντίστοιχα, επιτεύχθηκε με χρηματοδότηση των Δήμων αυτών από Επιχειρησιακά Προγράμματα της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, αλλά με εξαιρετικά ευνοϊκούς όρους, αφού η ιδία συμμετοχή του Δήμου Νέστου ήταν στο 2,82% και του Δήμου Αλεξανδρούπολης στο 6,7% των συνολικών επιλέξιμων δημόσιων δαπανών. Το χαμηλό ποσοστό της ίδιας συμμετοχής είχε ως αποτέλεσμα να μην επιβαρυνθούν αυτοί οι δύο Δήμοι με σημαντικά ποσά.
Συμπέρασμα
Από όλα τα ανωτέρω, είναι φανερό ότι καθίσταται επιτακτική η ανάγκη θέσπισης ενός Ειδικού Χρηματοδοτικού Εργαλείου -με ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους και ιδανικά χωρίς ίδια οικονομική επιβάρυνση- για Δήμους που έχουν μισθώσει Γεωθερμικά Πεδία Τοπικού Ενδιαφέροντος (χαμηλής ενθαλπίας) προκειμένου να κατασκευαστούν τα συστήματα γεωθερμικής εκμετάλλευσης.
Μετά την ολοκλήρωση κατασκευής των έργων υποδομής για την αξιοποίηση του γεωθερμικού δυναμικού (γεωτρήσεις παραγωγής και επανεισαγωγής σε κατάλληλα επιλεγμένες θέσεις, θερμικοί σταθμοί με εναλλάκτες θερμότητας, δίκτυα μεταφοράς), οι Δήμοι θα μπορούν να διαθέτουν τη γεωθερμική ενέργειας στους χρήστες (δημοτικά/δημόσια κτήρια, μεμονωμένους ιδιώτες, επιχειρήσεις, ενεργειακές κοινότητες, κ.ά.).
Η πολύ μικρή ή και μηδενική ίδια συμμετοχή των Δήμων λειτουργεί καταλυτικά στη διατήρηση σε χαμηλά επίπεδα της τιμής της παρεχόμενης θερμικής ενέργειας προς τους χρήστες, προκειμένου αυτή να είναι ανταγωνιστική με άλλες μορφές ενέργειας.