ΦΑΕΘΩΝ/Όπερα σε τρεις πράξεις στο 69o Φεστιβάλ Φιλίππων. Μία συμπαραγωγή της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας, η οποία σηματοδότησε την επιστροφή της Λυρικής στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, 25 χρόνια μετά την τελευταία της παρουσία. Μια παράσταση όπου ο αρχαίος μύθος απέκτησε γοτθική (οπερατική) ανάσα στους Φιλίππους και συνάμα μια αναπάντεχη επικαιρότητα, μέσα από μια ολοκληρωμένη μουσικοθεατρική εμπειρία η οποία φώτισε τα πιο σκοτεινά σημεία της ανθρώπινης ύπαρξης.
Γράφει η Νατάσα Θεοδοσίου
Δεν ήταν η φωτιά που κυριάρχησε στη σκηνή, αλλά το σκοτάδι που άφησε πίσω της. Στον Φαέθοντα, την όπερα που παρουσιάστηκε στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων στο πλαίσιο του 69ου Φεστιβάλ Φιλίππων, ο αρχαίος μύθος απογυμνώθηκε από την ηρωική του διάσταση και μετατράπηκε σε μια υπαρξιακή παραβολή για την επιθυμία, την ύβρη και την αναπόφευκτη πτώση. Το σκοτάδι του καλοκαιρινού ουρανού και η μουσική συνυπήρξαν σε μια παράσταση που δεν επιδίωξε να εντυπωσιάσει με το μέγεθός της, αλλά να δημιουργήσει έναν κόσμο πυκνό, ατμοσφαιρικό και βαθιά εσωτερικό.
Η συμπαραγωγή της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες καλλιτεχνικές στιγμές του φετινού Φεστιβάλ Φιλίππων, το οποίο απέδειξε για ακόμη μία φορά ότι παραμένει ένας θεσμός που δεν αρκείται στη φιλοξενία παραστάσεων, αλλά επενδύει στην παραγωγή νέου καλλιτεχνικού έργου, ενθαρρύνοντας συνεργασίες που διευρύνουν τα όρια του μουσικού θεάτρου και συνομιλούν δημιουργικά με τον ίδιο τον χώρο.
Η σκηνοθετική ματιά της Σοφίας Αντωνίου οικοδόμησε έναν κόσμο σχεδόν μεταφυσικό, όπου κυριαρχούσαν οι σκιές, οι τελετουργικές κινήσεις, οι έντονες φωτοσκιάσεις και μια αίσθηση διαρκούς απειλής. Το γοτθικό στοιχείο δεν εμφανίστηκε ως αισθητική επιλογή εντυπωσιασμού, αλλά ως οργανικό μέρος της αφήγησης. Ο Φαέθων δεν ήταν ένας τραγικός ήρωας της αρχαιότητας, αλλά ένας σύγχρονος άνθρωπος που συντρίβεται από την ίδια του την ανάγκη να υπερβεί τα όριά του.
Σε αυτήν τη δραματουργική ανάγνωση, ο μύθος απέκτησε μια αναπάντεχη επικαιρότητα. Η διαχρονική ιστορία του νέου που διεκδικεί περισσότερο φως απ’ όσο μπορεί να αντέξει μετατράπηκε σε σχόλιο πάνω στη φιλοδοξία, την εξουσία, την αλαζονεία και την ευθύνη απέναντι στις συνέπειες των επιλογών μας. Η παράσταση «προτίμησε» να αφήσει τις εικόνες, τη μουσική και τη σιωπή να λειτουργήσουν ως φορείς νοήματος.
Ιδιαίτερη θέση στην επιτυχία της παραγωγής κατείχε η μουσική δραματουργία της Βασιλικής Λεγάκη. Η συνύπαρξη των ακουστικών οργάνων με τα live electronics δημιούργησε ένα ηχητικό τοπίο που άλλοτε έμοιαζε υπόγειο και σχεδόν απειλητικό και άλλοτε λυρικό και εύθραυστο. Οι ηλεκτρονικές υφές συνδέθηκαν οργανικά με τις φυσικές ηχητικές ποιότητες των οργάνων, προσδίδοντας στο έργο μια σύγχρονη ταυτότητα χωρίς να αλλοιώνουν τη δύναμη του αρχαίου μύθου.
Οι ερμηνείες κινήθηκαν με αξιοσημείωτη πειθαρχία, υπηρετώντας τη συνολική αισθητική της παράστασης. Οι Πάρις Δημάτσας, Γεώργιος Ιατρού, Αναστασία Κότσαλη και Λητώ Μεσσήνη δεν αναζήτησαν τον εύκολο πρωταγωνισμό. Αντίθετα, εντάχθηκαν σε ένα συλλογικό σκηνικό σύμπαν, όπου η φωνή, η κίνηση και η σωματικότητα συνυπήρχαν ισότιμα, μετατρέποντας την όπερα σε μια ολοκληρωμένη μουσικοθεατρική εμπειρία.
Εξίσου σημαντική υπήρξε η σχέση της παράστασης με το ίδιο το Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων. Ο χώρος δεν χρησιμοποιήθηκε ως ένα επιβλητικό ιστορικό φόντο, αλλά ως ενεργό μέρος της σκηνικής σύνθεσης. Η φυσική γεωμετρία του θεάτρου και το νυχτερινό τοπίο συνέβαλαν αποφασιστικά στη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας που δύσκολα θα μπορούσε να αναπαραχθεί σε οποιαδήποτε κλειστή σκηνή. Η παράσταση έμοιαζε να γεννιέται μέσα από τον ίδιο τον χώρο, αξιοποιώντας τη σιωπή και την ιστορικότητά του ως σκηνικά υλικά.
Ο Φαέθων δεν ήταν μια εύκολη όπερα, ούτε μια παραγωγή που επιδίωκε την άμεση συγκίνηση. Απαίτησε από τον θεατή να αφεθεί στους αργούς ρυθμούς της, να παρακολουθήσει περισσότερο τις υπόγειες διαδρομές των εικόνων παρά την εξέλιξη της πλοκής και να βιώσει τον μύθο ως μια εμπειρία περισσότερο αισθητηριακή παρά αφηγηματική. Ίσως ακριβώς εκεί να βρίσκεται η μεγαλύτερη επιτυχία της. Δεν αναπαρήγαγε έναν γνωστό μύθο… Τον ξανασκέφτηκε μέσα από τη γλώσσα της σύγχρονης όπερας, αποδεικνύοντας ότι οι αρχαίες αφηγήσεις εξακολουθούν να διαθέτουν την ικανότητα να φωτίζουν τα πιο σκοτεινά σημεία της ανθρώπινης ύπαρξης.
*Φωτογραφία: Χριστίνα Μπέζα