Καβάλα, 12-15 Νοεμβρίου 1992… Η πόλη και το λιμάνι της στην αγκαλιά μιας «Νηρηίδος»… Ο ιστορικός-ερευνητής Αεροπορικής και Στρατιωτικής Ιστορίας, Πασχάλης Παλαβούζης, φέρνει στο φως φωτογραφίες που τράβηξε ο ίδιος και ντοκουμέντα μιας απαιτητικής άσκησης του Πολεμικού Ναυτικού πολλαπλής χρησιμότητας και αναγνώσεων, η οποία διεξάγεται στις θάλασσές μας εδώ και δεκαετίες, με πρόσκληση και συμμετοχή πλοίων συμμάχων χωρών.
Νηρηίδες, όμορφες νύμφες της ελληνικής μυθολογίας, κόρες του μειλίχιου γέροντα, του αγαθού κι αξιαγάπητου Νηρέα, πρωτότοκου γιου του Πόντου και της Γαίας (κατά Ησίοδο) ή (κατ’ άλλους) του Τιτάνα Ωκεανού και της Τιτάνιδας Τηθύος. Ο Νηρέας ήταν θαλάσσια θεότητα, προγενέστερη του Ποσειδώνα. Με τη σύζυγό του, την Ωκεάνιδα Δωρίδα, απέκτησαν το γένος των πενήντα Νηρηίδων. Τα εκφραστικά ονόματα που αντλεί κάποιος από τη Θεογονία του Ησίοδου για τις Νηρηίδες, παραπέμπουν σαφώς στις διάφορες καταστάσεις και χάρες της θάλασσας. Υπενθυμίζουν τα ευεργετήματά της, τα πλούτη που δίνει στον άνθρωπο και την ευκολία που παρέχει στο εμπόριο. Οι Νηρηίδες βοηθούσαν τους ναυτικούς κατευνάζοντας τις τρικυμίες. Στις διάφορες παραστάσεις, που σώζονται μέχρι σήμερα, συνοδεύονται πάντα από δελφίνια και Τρίτωνες. Ο ίδιος ο Ποσειδώνας είχε για γυναίκα του την Αμφιτρίτη, μια από τις Νηρηίδες, ενώ μια άλλη, η Θέτιδα, λέγεται πως ήταν η μητέρα του μυθικού Αχιλλέα.
Όχι άδικα, λοιπόν, το Πολεμικό μας Ναυτικό επέλεξε να δώσει το όνομα «Νηρηίς» σε μια απαιτητική άσκηση, που διεξάγεται στις θάλασσές μας εδώ και δεκαετίες, με πρόσκληση και συμμετοχή πλοίων συμμάχων χωρών. Μια άσκηση, που σκοπός της δεν είναι μόνον η εξάσκηση σε διαδικασίες σύγχρονου ναυτικού πολέμου, αλλά και η προβολή και υπεράσπιση εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Τη δεκαετία του 80 για παράδειγμα, όταν οι Τούρκοι ζητούσαν μετ’ επιτάσεως την εξαίρεση της Λήμνου-«αγκάθι στο πλευρό τους» από τις Νατοϊκές ασκήσεις, το Πολεμικό Ναυτικό σε συνεργασία με ξένα Ναυτικά σχεδίαζε και υλοποιούσε τα σενάρια της «Νηρηίς» στο ΒΑ Αιγαίο και τη Λήμνο! Έτσι, για να λαμβάνουν γνώση φίλοι και εχθροί για το ποιος κάνει κουμάντο στις θάλασσες και τα νησιά μας…
Η Καβάλα με το γραφικό της λιμάνι, δέχτηκε πολλές φορές τις επισκέψεις πολεμικών πλοίων, ελληνικών και ξένων, που μετείχαν σε «Νηρηίδες». Κατά παράδοση η άσκηση διεξάγεται αρχές Νοεμβρίου. Το Νοέμβριο του 1992 η Καβάλα βρέθηκε για τελευταία φορά (τουλάχιστον έως σήμερα) στην «αγκαλιά» μιας ακόμη «Νηρηίδος». Τη 12η του μηνός, ημέρα Πέμπτη, έκανε την εμφάνισή της νωρίς το πρωί μια Υδροφόρα (Υ/Φ), η «Καλλιρόη» A-468, που έριξε άγκυρα ΝΑ της χερσονήσου της Παναγίας. Το πλοίο είχε ναυπηγηθεί στο ναυπηγείο των Αδερφών Κορωναίου στο Πέραμα το 1971. Είκοσι χρόνια μετά είχε μεταφερθεί στο Ναύσταθμο Σούδας στην Κρήτη. Η εμφάνισή της στην Καβάλα σίγουρα προμήνυε την άφιξη και άλλων πλοίων, κάποιων από αυτά «γερασμένων» χωρίς σύστημα αφαλάτωσης…
Πράγματι, κατά τις 2 το μεσημέρι, δυο Πυραυλάκατοι (ΤΠΚ) «ξεπετάγονται» μέσα από τη θολούρα της ομίχλης και της υγρασίας, φαντάσματα σωστά, έχοντας βάλει πλώρη για το λιμάνι μας. Με πολύ προσπάθεια ξεχωρίζει κάποιος τους πλευρικούς τους αριθμούς. Προπορεύεται η P-27 «Ξένος» και ακολουθεί η P-24 «Καβαλούδης». Τα ταχύπλοα ανήκουν στην κλάση La Combattante IIIB, φέρουν έξι εκτοξευτές πυραύλων επιφανείας-επιφανείας Penguin και δένουν στους ντόκους του τελωνείου.
Πριν περάσει μια ώρα και άλλη Πυραυλάκατος, αυτήν τη φορά της παλαιότερης έκδοσης La Combattante II, με τέσσερις εκτοξευτές Exocet στο κατάστρωμα και δύο δίδυμα πυροβόλα των 30mm πλώρη-πρύμνη. Είναι η ΤΠΚ «Κονίδης» P-16. Παραβάλλεται δίπλα στην «Καβαλούδης», γεγονός που προδίδει το μικρότερο μήκος του πλοίου. Την ημέρα κλείνει ένα ακόμη πλοίο του Ναυτικού μας, βοηθητικό κι αυτό. Είναι το Πετρελαιοφόρο Λιμένος «Υπερίων» A-417, που ελλιμενίζεται λίγο μετά τις 18:30 εν μέσω βροχόπτωσης!
Η 13η Νοεμβρίου 1992 ξημέρωσε με φωνές, επιφωνήματα και τις συζητήσεις μεταξύ γειτόνων να «δίνουν και να παίρνουν» από νωρίς! Η ημέρα ήταν απροσδόκητα ηλιόλουστη με πολλούς Καβαλιώτες να χαζεύουν από τα μπαλκόνια των σπιτιών τους το μοναδικό θέαμα. Πετάχτηκα απ’ το κρεββάτι θέλοντας και μη, άρπαξα ένα ζευγάρι κιάλια και τη φιλμάτη μηχανούλα μου και βγήκα στο μπαλκόνι μας με την απεριόριστη θέα.
Στα δυτικά της «μπούκας» του λιμανιού βρισκόταν αγκυροβολημένη η Φρεγάτα (Φ/Γ) «Έλλη» F-450 με ευδιάκριτα τα προσφάτως τοποθετημένα αντιπυραυλικά πυροβόλα Phalanx των 20mm εκατέρωθεν του υποστέγου των ελικοπτέρων. Στα ΝΑ μια Φρεγάτα κλάσης Knox έπλεε με οικονομική ταχύτητα – σύντομα ανακάλυψα πως επρόκειτο για τη Φ/Γ «Μακεδονία F-458, η οποία είχε μόλις παραληφθεί μεταχειρισμένη από τα αμερικανικά αποθέματα. Αγκυροβόλησε στ’ ανοιχτά του προσήνεμου μόλου.
Μέσα στο λιμάνι είχε ήδη καταπλεύσει το γηραιό Αντιτορπιλικό (Α/Τ) «Κανάρης» D-212, κλάσης Gearing FRAM-I με ορατή την τελευταία, εκσυγχρονισμένη διαμόρφωση, που περιλάμβανε δύο διπλούς εκτοξευτές πυραύλων επιφανείας-επιφανείας Harpoon πίσω απ’ το πρυμνιό Oto-Melara των 76mm. Έπειτα σειρά είχε μια Ισπανική Κορβέτα (Κ/Β) κλάσης Descubierta, η Infanta Cristina F-34, η οποία, αφού παράπλευσε την «Έλλη», εισήλθε στο λιμάνι και παραβλήθηκε δίπλα στον «Κανάρη».
Στον προσεκτικό παρατηρητή εντύπωση προκαλούσε ο πλούσιος οπλισμός σε σχέση με το μικρό μέγεθος του πλοίου. Την ώρα που η Infanta Cristina εισερχόταν στο λιμάνι, μια παλιά Αγγλική Φρεγάτα κλάσης Leander, η Φ/Γ HMS Argonaut F-56, με πολεμικές περγαμηνές στον πόλεμο των Φώκλαντς, αγκυροβόλησε έξω από τον προσήνεμο μόλο, μισό μίλι δυτικά της «Μακεδονία». Κύριο χαρακτηριστικό η ανασηκωμένη πλώρη και οι εκτοξευτές πυραύλων Exocet. Τα πλήγματα που είχε δεχτεί από τα αεροσκάφη της Αργεντινής Αεροπορίας του Ναυτικού είχαν επουλωθεί προ πολλού.
Οι αφίξεις πολεμικών σκαφών στην Καβάλα δεν έχουν τελειωμό! Η παρατήρηση των οριζόντων αποδίδει νέους «καρπούς». Ώρα 09:10 κάνει την εμφάνισή της ανοιχτά στο πέλαγος μια Γαλλική (αυτήν τη φορά) Κορβέτα της κλάσης D’ Estienne D’Orves. Πλέει πάση δυνάμει (24 knots) πότε ανατολικά και πότε δυτικά, με τα κύματα να «λούζουν» την πλώρη και το κατάστρωμα.
Ύστερα από λίγη ώρα καταπλέει και αυτή στο λιμάνι και παραβάλλεται δίπλα στην Ισπανική Infanta Cristina. Πρόκειται για την Κ/Β Quartier-Maître Anquetil F-786. Ώρα 10:45 νέα έκπληξη! Η «Έλλη» απονηώνει το ελικόπτερό της, ένα AB-212 ASW. Το ελικόπτερο εκτελεί πτήση για μία περίπου ώρα. Πρόκειται για το ΠΝ31. Έπειτα κατεβαίνει και πάλι στο ελικοδρόμιο της Φρεγάτας. Το θέαμα μοναδικό…
Τα πλοία παραμένουν στην Καβάλα για μία ακόμη μέρα. Πολλά από τα πληρώματα βγαίνουν στη στεριά και κάνουν την περιήγησή τους στα σοκάκια της πόλης. Η 14η Νοεμβρίου είναι βροχερή. Παρ’ όλα αυτά το ελικόπτερο της «Έλλης» επαναλαμβάνει τις πτήσεις πάνω και γύρω από τα πλοία. Το πλήρωμα επιχειρεί επιτυχείς από-προσνηώσεις και στην αγγλική φρεγάτα, η οποία είναι αγκυροβολημένη εν όρμω. Ύστερα το «Υπερίων» εξέρχεται του λιμένα και ανεφοδιάζει με καύσιμα την «Έλλη». Έχει προηγηθεί ανεφοδιασμός της «Μακεδονίας».
Ο καιρός καθαρίζει αργά το απόγευμα… Ακούγονται από τα μεγάφωνα των πλοίων τα παραγγέλματα. Όλα δείχνουν πως ο απόπλους κοντοζυγώνει. «Εις τάξιν απάρσεως»! Στο γύρισμα της μέρας, λίγο μετά τα μεσάνυχτα, ένα-ένα τα πλοία αναχωρούν με αντίστροφη σειρά από αυτήν του κατάπλου. Αξέχαστη στιγμή, βαθιά χαραγμένη στη μνήμη, ο απόπλους του γέρικου «Κανάρη». Λουσμένο στο φως το φεγγαριού, «ξερνώντας» μαύρες τουλίπες καπνού από τα δύο φουγάρα, το πλοίο εξέρχεται πρόσω. Ύστερα σβήνουν τα φώτα και χάνεται προς νότο για το επόμενο σενάριο της άσκησης.
Οι 3 Πυραυλάκατοι αναχώρησαν το πρωινό της Κυριακής 15 Νοεμβρίου. Πλέον έχουν παροπλιστεί! Ο «Κανάρης» και η Αγγλική Φ/Γ HMS Argonaut παροπλίστηκαν μέσα στον επόμενο χρόνο (1992). Η Γαλλική κορβέτα κατέληξε μαζί με άλλες 5 της ίδιας κλάσης στο Τουρκικό Ναυτικό το 2000. Έλαβε το όνομα Bandirma-Πάνορμος! Η Ισπανική Infanta Cristina μετατράπηκε σε περιπολικό ανοιχτής θαλάσσης (!) το 2000 και παροπλίστηκε το 2024. Η «Μακεδονία» θήτευσε μόλις 6 χρόνια στο Πολεμικό μας Ναυτικό. Η κλάση Knox δεν αποδείχτηκε και η καλύτερη για τις επιχειρησιακές συνθήκες στο Αιγαίο. Η «Καλλιρόη», ο «Υπερίων» και η «Έλλη» συνεχίζουν να επιχειρούν με το Πολεμικό μας Ναυτικό.
Το επιχειρησιακό πεδίο της άσκησης «Νηρηίς» σταδιακά μετατοπίστηκε προς νότο. Παραμένει μια σημαντική άσκηση του Πολεμικού μας Ναυτικού, στην οποία προσκαλούνται και συμμετέχουν μονάδες συμμαχικών Πολεμικών Ναυτικών. Οι «Νηρηίδες» 1981, 1982, 1989 και 1992 θα παραμείνουν αξέχαστες για την Καβάλα, τη «γαλάζια πολιτεία» μας…
*Φωτογραφίες: Πασχάλης Παλαβούζης