Του Λεωνίδα Χ. Γεωργόπουλου
ΗΗ ενεργειακή μετάβαση στην Ελλάδα επιταχύνεται, με τα φωτοβολταϊκά συστήματα να αποτελούν βασικό πυλώνα για επιχειρήσεις και ιδιώτες που επιδιώκουν ενεργειακή αυτονομία και μείωση κόστους.
Οι πρόσφατες αλλαγές στο θεσμικό και ενεργειακό πλαίσιο δημιουργούν νέες ευκαιρίες, αλλά και νέες απαιτήσεις στον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων.
Net Billing: Το νέο μοντέλο αυτοπαραγωγής
Το Net Billing έχει αντικαταστήσει το Net Metering και φέρνει μια διαφορετική φιλοσοφία στην αυτοπαραγωγή ενέργειας. Με το καθεστώς του Net Billing, η ενέργεια που παράγεται από τον φωτοβολταϊκό σταθμό καλύπτει επιτόπου τις καταναλώσεις της παροχής και το πλεόνασμα αυτής διοχετεύεται στο δίκτυο και αποζημιώνεται με τιμή χρηματιστηρίου. Συνεπώς, η μέγιστη οικονομική απόδοση επιτυγχάνεται όταν υπάρχει υψηλή ταυτόχρονη κατανάλωση (self-consumption).
Οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί που θα εγκατασταθούν από ιδιώτες και νοικοκυριά δεν φορολογούνται για την πώληση της ενέργειας, ενώ υπάρχει και η δυνατότητα εγκατάστασης σταθμού υπό το καθεστώς του Εικονικού Ταυτοχρονισμένου Συμψηφισμού (Virtual Net Billing).
Το Virtual Net Billing αποτελεί ένα σύστημα αυτοπαραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, στο οποίο η παραγωγή από φωτοβολταϊκό σταθμό πραγματοποιείται σε διαφορετική τοποθεσία από το σημείο κατανάλωσης. Η παραγόμενη ενέργεια εγχέεται στο δίκτυο και αποτιμάται οικονομικά, ενώ η αξία της συμψηφίζεται με την κατανάλωση του χρήστη σε μία ή περισσότερες παροχές. Σε αντίθεση με το κλασικό Net Metering, ο συμψηφισμός δεν γίνεται σε επίπεδο ενέργειας (kWh), αλλά σε χρηματική βάση, σύμφωνα με τις εκάστοτε τιμές αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Το μοντέλο αυτό προσφέρει αυξημένη ευελιξία στην αξιοποίηση διαθέσιμων χώρων για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, ενώ απαιτεί προσεκτική τεχνικοοικονομική ανάλυση για τη βέλτιστη απόδοση της επένδυσης.
Προσθήκη μπαταριών σε υφιστάμενα φωτοβολταϊκά
Η αποθήκευση ενέργειας αποτελεί πλέον κρίσιμο παράγοντα για την αποδοτικότητα ενός φωτοβολταϊκού συστήματος. Η προσθήκη μπαταριών σε υφιστάμενα ΦΒ προσφέρει αύξηση ιδιοκατανάλωσης, μείωση εξάρτησης από το δίκτυο, προστασία από διακυμάνσεις τιμών ενέργειας, ιδιαίτερα σε επιχειρήσεις με πολύ υψηλές καταναλώσεις, και δυνατότητα ‘backup’, με κάποιους σημαντικούς περιορισμούς, σε περιπτώσεις διακοπής. Οι επιχειρήσεις με υψηλές ενεργειακές ανάγκες έχουν πλέον τη δυνατότητα υποβολής αίτησης για την εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης σε υφιστάμενα ή νέα φωτοβολταϊκά έργα. Συγκεκριμένα, δίνεται η δυνατότητα ανάπτυξης φωτοβολταϊκού σταθμού ισχύος έως 200 kWp, σε συνδυασμό με σύστημα αποθήκευσης (μπαταρία) ίσης ή μεγαλύτερης χωρητικότητας, ενισχύοντας τη λειτουργική ευελιξία και την ενεργειακή αυτονομία των βιομηχανικών εγκαταστάσεων.
Η εγκατάσταση μπαταριών ανάλογης χωρητικότητας σε διασυνδεδεμένα υφιστάμενα ή μελλοντικά φωτοβολταϊκά πάρκα (π.χ. 500 kW) είναι κάτι που φαίνεται να προκρίνεται για το μέλλον. Το 2025 οι περικοπές έγχυσης ενέργειας από τα πάρκα αυτά έφτασαν το 15-16%, στερώντας σημαντικό εισόδημα από τους επενδυτές. Για το 2026 οι περικοπές αναμένεται να ξεπεράσουν το 26%, κάτι που θα καταστήσει μη βιώσιμες πολλές από τις επενδύσεις.
Φυσικά, το κόστος των μπαταριών που απαιτούνται σε τέτοιας ισχύος φωτοβολταϊκά πάρκα είναι πολύ μεγάλο και για να προχωρήσει η εγκατάστασή τους είναι απαραίτητη η συνδρομή του κράτους υπό τη μορφή επιδοτήσεων, αλλά και εξασφάλιση πρόσβασης σε τραπεζικό δανεισμό.
Παράλληλα, έχει ενεργοποιηθεί η διαδικασία υποβολής αιτήσεων και για αγροβολταϊκά συστήματα ισχύος έως 200 kWp, τα οποία συνδυάζουν την παραγωγή ενέργειας με γεωργική δραστηριότητα. Οι σχετικές αιτήσεις έχουν ήδη ανοίξει, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για τον αγροτικό τομέα και την αξιοποίηση της γης με βιώσιμο και αποδοτικό τρόπο.
Τα αγροβολταϊκά αποτελούν μια σύγχρονη «υβριδική» λύση αξιοποίησης της αγροτικής γης, συνδυάζοντας την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά με τη διατήρηση της γεωργικής δραστηριότητας στον ίδιο χώρο. Το μοντέλο αυτό επιτρέπει τη δημιουργία πρόσθετου εισοδήματος για τον παραγωγό, αλλά και αύξηση της παραγωγικότητας και της ασφάλειας (π.χ. προστασία από χαλαζόπτωση) της καλλιέργειας, χωρίς να μεταβάλλεται ο αγροτικός χαρακτήρας της έκτασης. Στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο, επιτρέπεται η εγκατάσταση σταθμών έως 200 kWp, με δυνατότητα ενσωμάτωσης συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, ενισχύοντας την ενεργειακή απόδοση και ευελιξία της εκμετάλλευσης.
Σε επίπεδο προδιαγραφών, τα φωτοβολταϊκά πλαίσια τοποθετούνται σε ελάχιστο ύψος 2,10 μέτρων από το έδαφος, ώστε να εξασφαλίζεται η απρόσκοπτη καλλιέργεια, ενώ η εγκατάσταση δεν επιτρέπεται σε γη υψηλής παραγωγικότητας, με ορισμένες εξαιρέσεις. Παράλληλα, η κάλυψη της έκτασης από τα φωτοβολταϊκά περιορίζεται σε συγκεκριμένο ποσοστό (ενδεικτικά έως 10%), και για την υποβολή απαιτείται πλήρης τεχνικός φάκελος, οι απαραίτητες εγκρίσεις και η προσκόμιση εγγυητικών επιστολών. Όσον αφορά την εγκατάσταση αγροβολταϊκών σε θερμοκήπια, αυτή είναι και η πλέον απλή διαδικασία αδειοδότησης με τους ελάχιστους περιορισμούς.
Αδειοδότηση Σταθμών Αποθήκευσης Ενέργειας (BESS): Προϋποθέσεις και προδιαγραφές
Η ανάπτυξη σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας με μπαταρίες (BESS) διέπεται πλέον από διακριτό θεσμικό πλαίσιο, το οποίο επιτρέπει την αδειοδότηση και κατασκευή έργων ανεξάρτητα από την ύπαρξη φωτοβολταϊκού σταθμού. Για την υλοποίηση ενός τέτοιου έργου απαιτείται η υποβολή αίτησης για χορήγηση Όρων Σύνδεσης στον αρμόδιο Διαχειριστή (ΔΕΔΔΗΕ ή ΑΔΜΗΕ, ανάλογα με το επίπεδο τάσης), καθώς και η εξασφάλιση περιβαλλοντικής αδειοδότησης, όπου απαιτείται. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως για έργα μεγαλύτερης κλίμακας ή συμμετοχής σε μηχανισμούς στήριξης, μπορεί να απαιτείται και Άδεια Αποθήκευσης από τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων. Οι σταθμοί αυτοί μπορούν να συμμετέχουν στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (π.χ. εξισορρόπησης), αξιοποιώντας διαφορές τιμών (arbitrage), ενώ η διαθεσιμότητα ηλεκτρικού χώρου και η ωριμότητα του φακέλου αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την έγκριση και υλοποίηση της επένδυσης.
Οι βασικές τεχνικές προδιαγραφές αφορούν τη διαστασιολόγηση του συστήματος (ισχύς και χωρητικότητα σε MWh), τη συμμόρφωση με τους Κώδικες Δικτύου και Συστήματος, την εγκατάσταση κατάλληλων συστημάτων ελέγχου, προστασίας και πυρασφάλειας, καθώς και τη δυνατότητα τηλεμετρίας και διαχείρισης από τον Διαχειριστή. Επιπλέον, απαιτείται τεκμηρίωση της ενεργειακής λειτουργίας του σταθμού (π.χ. στρατηγική φόρτισης/εκφόρτισης), οικονομική επάρκεια του φορέα υλοποίησης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατάθεση εγγυητικών επιστολών, με τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικού χώρου να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την έγκριση της αίτησης.
Δυναμικά («πορτοκαλί») τιμολόγια και φωτοβολταϊκά: Συνδυασμός και οφέλη
Το «πορτοκαλί» τιμολόγιο ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί δυναμικό τιμολόγιο, στο οποίο η τιμή της kWh μεταβάλλεται ανά ώρα, ακολουθώντας τις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς. Ο συνδυασμός του με φωτοβολταϊκούς σταθμούς, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από συστήματα αποθήκευσης (μπαταρίες), δίνει τη δυνατότητα βελτιστοποίησης του ενεργειακού κόστους μέσω έξυπνης διαχείρισης της παραγωγής και της κατανάλωσης.
Συγκεκριμένα, η παραγόμενη ενέργεια μπορεί να καταναλώνεται άμεσα ή να αποθηκεύεται όταν οι τιμές είναι χαμηλές και να χρησιμοποιείται σε περιόδους υψηλών τιμών, επιτυγχάνοντας σημαντική εξοικονόμηση. Με τον τρόπο αυτό, ο καταναλωτής αποκτά μεγαλύτερο έλεγχο στο ενεργειακό του προφίλ και αξιοποιεί πιο αποδοτικά τις συνθήκες της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Φωτοβολταϊκά μπαλκονιού
Μέσα στον Μάιο αναμένεται να ψηφιστεί νομοσχέδιο σχετικά με τα λεγόμενα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού (plug-and-play). Η ισχύς τους θα είναι μέχρι 800 Watt, συνδέονται απευθείας σε πρίζα Schuko, χωρίς να χρειάζεται αδειοδότηση. Οι τεχνικές λεπτομέρειες λειτουργίας τους αναμένονται τον Μάιο.
Θα λειτουργούν στο πλαίσιο της μηδενικής έγχυσης (zero feed-in), δηλαδή η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από τα πάνελ «ξοδεύεται» στο εσωτερικό κύκλωμα του σπιτιού, μειώνοντας ισόποσα την κατανάλωση από το δίκτυο εκείνη τη στιγμή. Αν τώρα το σπίτι δεν έχει κατανάλωση κατά τη στιγμή παραγωγής, η πλεονάζουσα ενέργεια δεν αποθηκεύεται και δεν μπορεί να εγχυθεί στο δίκτυο προς πώληση. Απλά δεν παράγεται, δηλαδή το σύστημα δεν λειτουργεί μέχρι να υπάρξει ζήτηση ενέργειας από το σπίτι. Τα συστήματα αυτά δεν μπορούν να συνδεθούν ως Net Billing.
Το κόστος των συστημάτων αυτών είναι χαμηλό (περίπου 1000€), αλλά η τοποθέτησή τους όσον αφορά τα ΦΒ πάνελ δεν είναι πάντα απλή, αφού πρέπει να εξασφαλίζεται η σταθερότητα σε άσχημες καιρικές συνθήκες. Επίσης, κάθε μπαλκόνι δεν είναι κατάλληλο για τοποθέτηση τέτοιου συστήματος, γιατί αν δεν είναι επαρκώς προσήλιο, παρόλο το μικρό σχετικά κόστος του, δεν θα αποσβεστεί ποτέ!
Τέλος, η νόμιμη εγκατάσταση των συστημάτων αυτών αναμένεται να υποχρεώνει τους κατόχους να δηλώνουν το σύστημά τους σε ψηφιακή πλατφόρμα του ΔΕΔΔΗΕ, καταγράφοντας τύπο, ισχύ και τεχνικά χαρακτηριστικά.
Συμπεράσματα
Η αγορά της ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ιδιαίτερα απρόβλεπτη. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να δώσουν τη λύση, κατευθυνόμενες όμως προς μεθόδους και τεχνολογίες αποθήκευσης αλλά και τη ‘στροφή’ της παραγωγής προς την ιδιοκατανάλωση.
Η εγκατάσταση ενός φωτοβολταϊκού συστήματος με ή χωρίς αποθήκευση είναι σήμερα μια περίπλοκη τεχνικοοικονομική απόφαση. Είναι σημαντικό ο επενδυτής, επιχείρηση ή ιδιώτης, να έχει τη σωστή πληροφόρηση και υποστήριξη, κάτι που μόνο εξειδικευμένοι μηχανικοί μπορούν να προσφέρουν.
Ο Λεωνίδας Χ. Γεωργόπουλος είναι Ηλεκτρολόγος Μηχανικός MSc, ιδρυτής και ιδιοκτήτης της ENFOS Solar με έδρα την Καβάλα