Με αφορμή τα αποτελέσματα του πρόσφατου συνεδρίου της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα, αλλά και τη συμπλήρωση 20 ετών από ανάληψη της διοίκησης του Δήμου Καβάλας από τον ίδιο ο Κωστής Σιμιτσής τις θεσμικές και οικονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι Δήμοι σε όλη τη χώρα. Με άρθρο-παρέμβαση του αναλύει τη μετάβαση από τη διαχείριση της κρίσης στην τρέχουσα πραγματικότητα της «ετεροδιοίκησης», όπου οι Δήμοι περιορίζονται στην εφαρμογή κεντρικών αποφάσεων. Μέσα από τον απολογισμό πεπραγμένων, την κριτική στις πολιτικές της κεντρικής διοίκησης και την ανάδειξη «αφανών» αλλά κρίσιμων υποδομών, γίνεται αναφορά στις προοπτικές του μέλλοντος και τις απαιτήσεις της σύγχρονης αυτοδιοικητικής δράσης.
Συγκεκριμένα αναφέρει:
«Πριν από είκοσι ακριβώς χρόνια ο λαός της Καβάλας επέλεξε να γυρίσει σελίδα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση εκλέγοντας μια παράταξη που έφερε το ιστορικό και πολιτικό βάρος του ΠΑΣΟΚ και χαρακτηριζόταν από τον συνδυασμό έμπειρων αυτοδιοικητικών στελεχών με υποψηφίους νεανικής ηλικίας, ορμής και διάθεσης.
Η δουλειά που έγινε στην τετραετία ανταμείφθηκε με την επανεκλογή της ίδιας παράταξης στις εκλογές του 2010. Μόνο που τώρα πια το σκηνικό είχε αλλάξει δραματικά με τις συνενώσεις των Δήμων που η ανέτοιμη Πολιτεία επέβαλε χωρίς σοβαρή οργάνωση. Την κατάσταση επιδείνωσε η οικονομική κρίση, που γρήγορα αποκαλύφθηκε πως είχε βαθιές κοινωνικές και θεσμικές ρίζες. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον το δέντρο της αυτοδιοίκησης κινδύνευσε επανειλημμένα να μαραθεί, βυθίζοντας την κοινωνία στην καταστροφή. Αν τελικά επέζησε, διασώζοντας και τις τοπικές κοινωνίες, αυτό οφείλεται στη σκληρή προσπάθεια των δημάρχων και των συνεργατών τους, αιρετών και μη, καθώς και πολλών δημοτικών υπαλλήλων, που δημιούργησαν νέους θεσμούς κοινωνικής πολιτικής (κοινωνικά παντοπωλεία, συσσίτια, ιατρεία και φαρμακεία) και ενίσχυσαν τους παλιούς και δοκιμασμένους (παιδικοί σταθμοί, ΚΑΠΗ, παροχή εποχιακής εργασίας) ενώ παράλληλα κατάφεραν να κρατήσουν σε λειτουργία τη διοικητική μηχανή του Δήμου τους μέσα σε ένα πέλαγος πολυνομίας, χαοτικών και αλληλοσυγκρουόμενων νομοθετικών ρυθμίσεων, συνεχούς μείωσης των κρατικών πόρων.
Αυτή τη φορά η προσπάθεια δεν ανταμείφθηκε. Οι δήμαρχοι αποτέλεσαν τον εύκολο στόχο της λαϊκής δυσαρέσκειας. Οι αυτοδιοικητικές εκλογές του 2014 αποτέλεσαν ένα προοίμιο των επερχόμενων θυελλωδών εξελίξεων σε όλη τη χώρα. Υπολογίζεται πως η αντικατάσταση δημάρχων ανήλθε σε ποσοστό περίπου 75% και ήταν «τυφλή», δηλαδή χωρίς κομματική ή οποιαδήποτε άλλη αξιολόγηση.
Η κατάσταση στην Τοπική και στην Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση έκτοτε επιδεινώνεται συνεχώς. Αν πριν από είκοσι χρόνια υπήρχαν κάποιες υποψίες, τώρα πια υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα: η αυτοδιοίκηση έχει περιπέσει σε καθεστώς ετεροδιοίκησης. Τα πάντα καθορίζονται από το κέντρο, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες υπάρχουν για να εφαρμόζουν κυβερνητικές επιταγές χωρίς να έχουν κανένα περιθώριο αυτόνομης δράσης. Η πιο πρόσφατη απόδειξη είναι ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης, ένας θηριώδης νόμος με περισσότερα από 750 άρθρα που ψηφίστηκε χωρίς ουσιαστική συζήτηση με την κοινωνία. Χωρίς διαβούλευση και μόνο με Υπουργικές Αποφάσεις έχουν αποφασιστεί χωροταξικά σχέδια (πχ Τουρισμός) ενώ σχεδόν κάθε Υπουργείο απεργάζεται ρυθμίσεις για τους ΟΤΑ ερήμην των ενδιαφερομένων (πχ αναγκαστική επέκταση των εταιριών ύδρευσης και αποχέτευσης της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης σε όμορους δήμους με νόμο του Υπουργείου Περιβάλλοντος). Κανόνες γενικής εφαρμογής, όπως ο Οικοδομικός Κανονισμός και οι κανονισμοί οδοποιίας δεν λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές ιδιαιτερότητες, όπως είναι το γεωγραφικό ανάγλυφο ή οι διαμορφωμένες εδώ και δεκαετίες οικιστικές συνθήκες.
Την ίδια στιγμή προβλέπεται πως οι Δήμοι το 2027 θα λάβουν 670 εκατομμύρια ευρώ λιγότερα από όσα πήρανε το 2026 ενώ καλύπτεται μόνο το 57% των οργανικών τους θέσεων. Αυτό σημαίνει ότι εκτός από το χρηματοδοτικό εμφανίζεται και ένα κενό διοικητικής λειτουργίας, με αποτέλεσμα δυσλειτουργίες, όπως ενδεικτικά, καθυστερήσεις στην εκπόνηση μελετών, περιορισμένη δυνατότητα επίβλεψης των έργων, αυξημένη επιβάρυνση των υπαλλήλων, υπερβολικός γραφειοκρατικός φόρτος και δυσχέρειες στην καθημερινή εξυπηρέτηση των πολιτών. Κατ’ ανάγκη οι Δήμοι οδηγούνται στην ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών.
Στις παρούσες συνθήκες η κομματικοποίηση των Δήμων, των Περιφερειών και των συλλογικών τους οργάνων είναι συνταγή αποτυχίας γιατί θα πολώσουν αντί να ενώσουν τις τοπικές κοινωνίες μπροστά σε τόσο μεγάλα προβλήματα. Απαιτούνται υψηλή διαχειριστική ικανότητα και εμπειρία στους αιρετούς, έμφαση στη συλλογική ταυτότητα και δράση, κινητοποίηση των τοπικών δυνάμεων, αξιοποίηση των τοπικών πόρων. Το «παιχνίδι» είναι απαιτητικό και δεν μπορεί να προχωρήσει με τεχνητούς διαχωρισμούς. Όσο περισσότερο κερδίζει σε αξιοπιστία μια δημοτική αρχή και η Τοπική Αυτοδιοίκηση γενικά, τόσο περισσότερο αποτελεσματική θα είναι στις διεκδικήσεις της.
Επίμετρο
Το 2014 παραδώσαμε στην επόμενη δημοτική αρχή έτοιμο από κάθε άποψη το νομικό πλαίσιο του Σχεδίου Πόλης στο Περιγιάλι (που εκκρεμούσε από το 1990) και, παράλληλα, το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο του «Καποδιστριακού» Δήμου Καβάλας. Οι προκάτοχοί μου υπόσχονταν κι εμείς κάναμε πράξη με προσωπικό «τρέξιμο» την επέκταση της πόλης προς τα ανατολικά, γεγονός που δίνει δουλειά σε δεκάδες ειδικότητες στον κατασκευαστικό τομέα, αποκαθιστά οικονομικά τους ιδιοκτήτες γης και γενικότερα συγκροτεί ένα περιβάλλον όπου δημιουργούνται οικονομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές αξίες. Από τότε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ επενδύονται στην περιοχή μας χάρη σε δύο νομικές πράξεις, όπου ο Δήμος είχε τον κυρίαρχο ρόλο. Αρμοδιότητα των Δήμων δεν είναι να φέρνουν επενδύσεις, αυτό είναι υποχρέωση του Κράτους και των Επιμελητηρίων, αλλά να φροντίζουν να κάνουν την πόλη τους ελκυστική για τους κατοίκους και τους επισκέπτες διαμορφώνοντας το νομικό πλαίσιο και διασφαλίζοντας την ορθή λειτουργία του διοικητικού μηχανισμού τους.
Δεν αρκεί να λες «έχτισα τους τέσσερις από τους οκτώ παιδικούς σταθμούς του Δήμου» αλλά πρέπει να έχεις το κατάλληλο προσωπικό που θα τους λειτουργήσει διαθέτοντας σε αυτό τους αναγκαίους πόρους. Ούτε να λες «έχτισα ένα σχολείο και ανακαίνισα ριζικά άλλα πέντε» και να χρωστάς το ρεύμα και το νερό τους. Ακόμη κι αν ο πολύς κόσμος δεν το εκτιμά ως έργο, εντούτοις οι συνεχείς συντηρήσεις είναι απολύτως απαραίτητες για την εύρυθμη λειτουργία των δημοτικών κτιρίων και των εγκαταστάσεων. Ακόμη κι αν ξεχνιούνται γρήγορα τα «θαμμένα έργα», όπως η αντικατάσταση του δικτύου ύδρευσης κατά μήκος εκατοντάδων χιλιομέτρων, η κατασκευή χωριστικού δικτύου αποχέτευσης και ομβρίων σε κρίσιμες περιοχές και ο διπλασιασμός της φέρουσας ικανότητας του βιολογικού καθαρισμού, εντούτοις πρέπει να γίνουν, αφού αποτελούν το μέτρο της ευζωίας σε μια περιοχή προστατεύοντας το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία. Και ένας Δήμος που έχει την τεχνική επάρκεια οφείλει να συνεργάζεται με άλλους φορείς που δεν την έχουν για να κατασκευάσει ή να ανακαινίσει πλήρως εγκαταστάσεις κοινωφελούς χαρακτήρα, όπως το γηροκομείο της Μητροπόλεως στον Άγιο Σίλα ή την Παιδόπολη.
Μέχρι να αλλάξει η πολιτική της κεντρικής διοίκησης (πράγμα που θα συμβεί μόνο με κυβερνητική μεταβολή) η ταλαιπωρημένη τοπική αυτοδιοίκηση πρέπει να μαζέψει τα κομμάτια της, να περιορίσει τις μη αναγκαίες δαπάνες και να αξιοποιήσει την περιουσία της. Αν επιτύχει στον στόχο αυτόν, θα μπορεί να διεκδικήσει από το άπραγο και αδιάφορο Ελληνικό Δημόσιο να αναλάβει εκείνη την αξιοποίηση των δικών του ακινήτων. Έχει καταγραφεί ποτέ η αστική ακίνητη περιουσία «μικρής» και «μεσαίας» αξίας του Δημοσίου, που αποκτήθηκε από σχολάζουσες κληρονομιές ή με άλλους τρόπους; Πόσες κατοικίες για νέους ή άπορους συμπολίτες μας χάνονται άραγε»;