Του Κωστή Σιμιτσή
Μια μέρα μετά την πανηγυρική υπογραφή της σύμβασης για το έργο της υδροδότησης της Δημοτικής Ενότητας Φιλίππων [διαβάστε εδώ] ο Κώστας Παπακοσμάς, μας θύμισε το αντίστοιχο πολύ μεγάλο έργο που έφερε το νερό των πηγών της Βοϊράνης στην πόλη της Καβάλας το έτος 1970.
Πέρα από τα ιστορικά στοιχεία, το άρθρο περιέχει αξιοσημείωτα στοιχεία για τις χρονικές φάσεις εκείνου του έργου, που μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε τις μεγάλες διαφορές εκείνης της εποχής από τη σημερινή.
Η μελέτη, μας λέει ο Κ. Παπακοσμάς, είχε ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 1968. Τον Μάιο του 1969 το έργο δημοπρατήθηκε και αμέσως άρχισαν οι εργασίες, που τελείωσαν με τα εγκαίνια τον Ιούλιο του 1973. Κάθε σύγκριση με τα σημερινά χρονικά δεδομένα είναι καταλυτική.
Τι άλλαξε σε αυτά τα πενήντα χρόνια και το ομόλογο έργο της υδροδότησης των Φιλίππων χρειάστηκε μέχρι τώρα 12 χρόνια για τη μελέτη και την υπογραφή της σύμβασης;
Συγκρίνοντας τις δύο περιόδους, μπορούμε να σχηματοποιήσουμε τις ακόλουθες διαφορές:
Μελέτη
Τότε έγινε μια βασική μελέτη. Οι μελέτες εκείνη την εποχή συντάσσονταν με το χέρι, χωρίς υπολογιστές, με εξισώσεις που λύνονταν με χαρτί και με μολύβι. Δύσκολη δουλειά. Όμως ο υπολογισμός της αξίας των υλικών και των εργασιών γινόταν με έρευνα αγοράς και όχι βάσει των προβλέψεων του «νόμου Σουφλιά», όπως κατέληξε να ονομάζεται η πολύπλοκη και πολύτομη νομοθεσία που επιβάλλει την τιμή ακόμη και της πιο μικρής βίδας, που θα χρησιμοποιηθεί στο έργο (με αποτέλεσμα να εκπονείται και ειδική «μελέτη εφαρμογής» για την εξεύρεση του κόστους του έργου, άρα και του προϋπολογισμού). Σήμερα το σύνολο των μελετών του έργου γεμίζει ένα μπαούλο, γιατί τα υποέργα χρειάζονται τις δικές τους πλήρεις μελέτες.
Περιβάλλον
Τότε δεν υπήρχε απαίτηση για περιβαλλοντικές μελέτες και εγκρίσεις. Σήμερα χρειάστηκε να συνταχθεί ειδική περιβαλλοντική μελέτη για το σύνολο του έργου του 1970 (!) και επιπλέον έγιναν ιδιαίτερες υδρολογικές μελέτες που βεβαιώνουν ότι υπάρχει επάρκεια ύδατος και ότι οι ποσότητες που αντλούνται αναπληρώνονται με φυσικό τρόπο στην πηγή. Επίσης, εκπονήθηκαν ιδιαίτερες μελέτες πως οι υπάρχουσες γεωτρήσεις στη δημοτική ενότητα Φιλίππων έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά και, αν χρειαστεί, θα λειτουργήσουν συμπληρωματικά.
Συμπληρωματικά έργα
Πέραν της αρχικής μελέτης του 1969 χρειάστηκε να γίνουν πολλά συμπληρωματικά έργα. Αυτή η δυνατότητα πλέον έχει καταργηθεί. Υπήρξε μια καλή εποχή κατά την οποία επιτρεπόταν για «απρόβλεπτους» λόγους να αυξηθεί η χρηματοδότηση μέχρι 50%, λόγω του ΕΣΠΑ όμως το ποσοστό κατέβηκε στο 10% για όλα τα έργα. Η μελέτη πρέπει να είναι ολοκληρωμένη, πλήρης και σφαιρική, οι κρατικές υπηρεσίες που την εγκρίνουν και χρηματοδοτούν το έργο να είναι αξιόπιστες, οι εργολάβοι σοβαροί.
Προϋπολογισμός
Μέχρι το 2006 λειτουργούσε ο περιβόητος «διεκδικητικός προϋπολογισμός». Νομάρχες και δήμαρχοι έβαζαν ένα μικρό ποσό στον κωδικό του προϋπολογισμού και ξεκινούσαν τη διεκδίκηση από την κυβέρνηση χωρίς μελέτη, χωρίς σχεδιασμό, απλά και μόνο με τα περιβόητα πολιτικά κριτήρια. Έτσι έγιναν πολλά έργα σε όλη τη χώρα και στην πόλη μας (πιο πρόσφατα το κλειστό κολυμβητήριο από τη Νομαρχία). Όμως το σύστημα αυτό, παρότι βολικό για τους αυτοδιοικητικούς (εμείς διεκδικούμε, η κακή κυβέρνηση δεν χρηματοδοτεί), ευθύνεται για μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ αρχικού και τελικού κόστους, για διάφορους ευνόητους λόγους. Ως εκ τούτου καταργήθηκε. Έκτοτε το Υπουργείο ή η Περιφέρεια χρηματοδοτούν μόνο αν υπάρχει τελειωμένη πλήρης μελέτη, με όλες τις κρατικές αδειοδοτήσεις (περιβαλλοντικές, αρχαιολογικές και άλλες -θυμίζω πως για το λιμενικό έργο για την προστασία της ακτής στο Περιστέρι, μπροστά από τον «Γιαλό», εκδόθηκαν 3 φορές άδειες από 16 κρατικές Υπηρεσίες, συνολικά 48 αδειοδοτήσεις, υπολογίστε λοιπόν τη χρονοκαθυστέρηση που προκαλείται). Και φυσικά το έργο, όσο κι αν κρίνεται αναγκαίο από την τοπική κοινωνία, πρέπει να εντάσσεται στον σχεδιασμό και τις επιδιώξεις του ΕΣΠΑ.
Χρηματοδότηση
Το έργο του αείμνηστου δημάρχου Ε. Ευαγγελίου χρηματοδοτήθηκε εξ ολοκλήρου από κρατικές πιστώσεις. Το έργο του Θ. Μουριάδη χρηματοδοτείται κατά 50% από τα αντισταθμιστικά του ΤΑΡ και κατά 50% από το ΕΣΠΑ του Υπουργείου Οικονομικών. Όμως οι μελέτες πληρώθηκαν από τη ΔΕΑΥΚ. Τολμώ να υποθέσω πως το Υπουργείο μπορεί να μην έδειχνε το ίδιο ενδιαφέρον αν δεν υπήρχε η συνδρομή του ΤΑΡ (και εδώ οφείλω να αποδώσω τα εύσημα στους αγρότες για τον αγώνα τους εναντίον του αγωγού και στην τότε δήμαρχο Δ. Τσανάκα για την αποτελεσματική διαπραγμάτευση).
Κόστος
Για το έργο του 1970 γνωρίζουμε το κόστος κατά προσέγγιση, επειδή έγιναν πολλά συμπληρωματικά έργα, που δεν είχαν προβλεφθεί στην αρχική μελέτη. Υπολογίζεται πως ξεπέρασε τα 100.000.000 δραχμές εκείνης της εποχής (όταν ένα διαμέρισμα αγοραζόταν με λιγότερες από 50.000 δραχμές και το μηνιάτικο του δημοσίου υπαλλήλου δεν ξεπερνούσε τις 800 δραχμές).
Εγκρίσεις
Το έργο του 1970 εγκρίθηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών ως πακέτο (σκοπιμότητα, νομιμότητα). Το τωρινό έργο εγκρίθηκε από τα Υπουργεία Ανάπτυξης, Περιβάλλοντος, Πολιτισμού, Οικονομικών και επιπλέον χρειάστηκαν και αδειοδοτήσεις για τα καινούργια αντλιοστάσια από την Πολεοδομία Καβάλας.
Τελική έγκριση νομιμότητας
Η σύμβαση ενός έργου που συγχρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ και έχει προϋπολογισμό μεγαλύτερο των 5.000.000 ευρώ ελέγχεται υποχρεωτικά από το Ελεγκτικό Συνέδριο, που είναι το δικαστήριο των κρατικών δαπανών και εξετάζει τη νομιμότητά τους. Λόγω φόρτου εργασίας η εγκριτική απόφαση του Δικαστηρίου χρειάστηκε σχεδόν ένα χρόνο για να εκδοθεί.
Από τότε που ο Χρήστος Τσοχαταρίδης, ως πρόεδρος της ΔΕΥΑΚ το 2014, υπέγραψε τη σύμβαση με την ομάδα των μηχανικών που θα μελετούσαν το έργο, πέρασε αρκετός καιρός. Οι δυσκολίες που αναφέρθηκαν πιο πάνω είναι λογικό πως επηρέασαν αλλά δεν είναι οι μόνες που ευθύνονται για την καθυστέρηση. Το έργο έχει τις δικές του πολιτικές διαστάσεις, τα όρια της οποίας καθορίστηκαν από παράγοντες πολύ πέραν της αρμοδιότητας του Δήμου και της ΔΕΥΑΚ, που χρειάστηκε να κατανοήσουν τα προβλήματα και να συγκεράσουν απόψεις και συμφέροντα. Και αυτό αποτελεί επίτευγμα της διοίκησης Μουριάδη, όπως αποτέλεσε επίτευγμα του αείμνηστου Ευάγγελου Ευαγγελίου το έργο του 1970.