Ο «Λέων» στις Καμάρες: Το παλαιό Ηρώο της Καβάλας και ο δημιουργός του

Αφιερωμένο στους «εν πολέμοις πεσόντες», δείγμα υψηλής μαρμαρογλυπτικής τέχνης


 

Του Σεραφείμ Σανσαρίδη

 


Τοποθετημένο μπροστά από το Παλαιό Υδραγωγείο [Καμάρες] της Καβάλας είναι ένα μαρμάρινο λιοντάρι. Το γλυπτό στέκεται επάνω σε ένα επίσης μαρμάρινο βάθρο, το οποίο στις τέσσερις πλευρές του έχει διακοσμηθεί με ανάγλυφα στεφάνια και επιγραφές:

Το Ηρώον των εν πολέμοις πεσόντων της Καβάλας: Εμπρόσθια όψη

Το «ΗΡΩΟΝ ΤΩΝ ΕΝ ΠΟΛΕΙΜΟΙΣ ΠΕΣΟΝΤΩΝ» φέρει στην αριστερή και στη δεξιά πλευρά τα ονόματα των συμπολιτών μας που σκοτώθηκαν στους απελευθερωτικούς πολέμους της Ελλάδας και συγκεκριμένα αναφέρονται οι: 1.Βασιλειάδης Ζαχαρίας, 2. Θεοδωρίδης Γεώργιος, 3. Ιορδάνου Γεώργιος, 4. Κραντωνέλλης Ελευθέριος, 5. Μαρκατζής Γεώργιος, 6. Ξυδάς Βασίλειος, 7. Ολύμπιος Αριστοτέλης, 8. Ράπτης Γεώργιος και 9. Ρήγας Παρίσης στη δεξιά πλευρά, ενώ στην αριστερή πλευρά αναφέρονται οι: 10. Ταβανιώτης Δημήτριος, 11. Ταντόγλου Μάνθος, 12. Τζήμας Νικόλαος, 13. Τριανταφύλλου Τριαντάφυλλος, 14. Τριγγόπουλος Νικόλαος, 15. Τσίτρας Κωνσταντίνος, 16. Φιλιππίδης Χρήστος, 17. Χρήστου Αθανάσιος και 18. Κατσαΐτης Παναγιώτης.

Το Ηρώον των εν πολέμοις πεσόντων της Καβάλας: Δεξιά πλευρά
Το Ηρώον των εν πολέμοις πεσόντων της Καβάλας: Αριστερή πλευρά

Η αρχική τοποθεσία του γλυπτού το έτος 1924 ήταν ο Δημοτικός Κήπος [Σημαίες], ενώ μετά την είσοδο των κατακτητών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου αυτό καθαιρέθηκε και μεταφέρθηκε στο Στρατόπεδο Κωτσάλου στην περιοχή του Περιγιαλίου, διότι οι Βούλγαροι είχαν τον λέοντα ως θυρεό της πολιτείας τους.

Νεαροί Καβαλιώτες στον Δημοτικό Κήπο, μπροστά από το σημερινό Δημαρχείο της πόλης

Μετά την απελευθέρωση της Καβάλας και συγκεκριμένα στις 15 Αυγούστου του 1945 το μνημείο επανατοποθετείται στον κεντρικό ιστό της πόλης και από το έτος 1970 τοποθετείται μπροστά από τις Καμάρες, όπου και βρίσκεται μέχρι σήμερα, όπως πληροφορούμαστε από την πίσω όψη του βάθρου:

Το Ηρώον των εν πολέμοις πεσόντων της Καβάλας: Οπίσθια όψη

Κατά το παρελθόν (ορθώς) είχε αναφερθεί ότι το βάθρο και τα περίτεχνα σκαλισμένα στεφάνια τα φιλοτέχνησε ο Μάρκος Δ. Λαμπαδίτης (ιδ. Βαπορίδη Ζήση εις Kavalapost 31.10.2020), όμως μυστήριο κάλυπτε το «πρόσωπο» του δημιουργού του Λέοντα, ο οποίος παρέμενε άγνωστος στους Καβαλιώτες, μιας και δεν αναφέρεται κάτι σχετικό ως αναγραφή επί του ίδιου του έργου.

Δημιουργός του σημαντικού αυτού γλυπτού δεν είναι άλλος από τον Ιωάννη Βούλγαρη (ιδ. Τσιάρα Συραγώ εις Τοπία της Εθνικής Μνήμης (Ιστορίες της Μακεδονίας γραμμένες σε μάρμαρο), Κλειδάριθμος 2004, σελ. 106). Η προαναφερόμενη πληροφορία διασταυρώνεται ως ορθή, τόσο από βιβλιογραφικές παραπομπές όσο και από το ίδιο το πρόπλασμα του Λέοντα, το οποίο διασώζεται στο Μουσείο Τήνιων Καλλιτεχνών στον Πύργου της Τήνου (ιδ. Γουλάκη-Βουτυρά Αλεξάνδρα, Μουσείο Τήνιων Καλλιτεχνών (κατάλογος συλλογής γλυπτών), Εκδόσεις Πανελληνίου Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας Τήνου 1990, σελ. 65):

Πηγή Α. Γουλάκη-Βουτυρά, ό.π., σελ. 85

Ο γλύπτης Ιωάννης Βούλγαρης γεννήθηκε στον Πύργο της Τήνου το έτος 1884 και απεβίωσε στην Αθήνα το έτος 1960. Ήταν γιος του αυτοδίδακτου μαρμαρογλύπτη Μανόλη Βούλγαρη, αλλά ο ίδιος σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών δίπλα στον Λ. Σώχο. Διακρίθηκε το έτος 1909, παίρνοντας το Αβερώφειο Βραβείο για το γλυπτό του Δισκοβόλος, το οποίο του εξασφάλισε υποτροφία για το Παρίσι.

Ο γλύπτης Ιωάννης Βούλγαρης, δημιουργός του Ηρώου των εν πολέμοις πεσόντων της Καβάλας

Στην πόλη του φωτός ήρθε σε επαφή με τα καλλιτεχνικά ρεύματα της εποχής, υιοθετώντας τη ροντενική και μεταροντερική προοπτική. Βραβεύτηκε πολλές φορές στο εξωτερικό και στην Ελλάδα, όπου άνοιξε εργαστήριο. Τα γλυπτά του είναι περίφημα για την εκφραστικότητα των ματιών τους (βλ. Προτομή του Κολοκοτρώνη στο Πεδίον του Άρεως) εκφραστικότητα, την οποία απέδωσε και στον Λέοντα της Καβάλας.

Ο «Λέων» στον Δημοτικό Κήπο, Καβάλλα, αρχές του 20ού αιώνα

Το δεύτερο παλαιότερο γλυπτό υπαίθριας γλυπτικής της Καβάλας [για το πρώτο παλαιότερο, διαβάστε περισσότερα σχετικά πατώντας εδώ] είναι το σημαντικότερο γλυπτό της πόλης κατά την άποψή μου, διότι έχει αποδοθεί σε ένα ενιαίο κομμάτι πρώτης ύλης, γεγονός που δηλώνει την υψηλή μορφή καλλιτεχνικής κατάρτισης και ικανότητας του γλύπτη.