Kάθε χρόνο τέτοια εποχή ολοκληρώνεται ένας κύκλος και ξεκινά ένας άλλος. Οι βαθμοί των Πανελλαδικών ανακοινώνονται και χιλιάδες υποψήφιοι καλούνται να πάρουν την επόμενη σημαντική απόφασή τους: να συμπληρώσουν το μηχανογραφικό τους.
Οι συζητήσεις ξεκινούν αμέσως. Θα πέσουν οι βάσεις; Πώς θα επηρεάσει η ΕΒΕ τις επιλογές; Ποιες σχολές πρέπει να δηλωθούν και με ποια σειρά;
Μέσα σε όλες αυτές τις συζητήσεις, υπάρχει μία ερώτηση που ακούω πολύ πιο σπάνια. Κι όμως, είναι ίσως η σημαντικότερη από όλες.
Με ποια κριτήρια θα αποφασίσω ποιες σχολές θα δηλώσω και με ποια σειρά;
Πολλοί μαθητές επιλέγουν σχολές επειδή έχουν υψηλή ή χαμηλή βάση. Άλλοι επειδή τις πρότεινε κάποιος γνωστός ή επειδή έχουν «σίγουρη αποκατάσταση». Κάποιες φορές αυτές οι επιλογές αποδεικνύονται σωστές. Άλλες όχι. Όχι επειδή η σχολή δεν ήταν καλή, αλλά επειδή η απόφαση βασίστηκε σε ελλιπή στοιχεία.
Δεν υπάρχει μία συνταγή που να οδηγεί στη σωστή επιλογή για όλους. Υπάρχει όμως μια διαδικασία σκέψης που αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες να πάρεις μια απόφαση που θα σου ταιριάζει πραγματικά.
Αυτή η διαδικασία ξεκινά, με τις παρακάτω δέκα ερωτήσεις.
1. Τι πραγματικά μου αρέσει;
Το σχολικό μάθημα δεν είναι η επιστήμη. Μπορεί να μη σου αρέσει η Χημεία όπως τη γνώρισες στο σχολείο, αλλά να σε συναρπάζει η ανάπτυξη νέων φαρμάκων ή η δημιουργία καινοτόμων υλικών. Αντίστοιχα, μπορεί να θεωρείς ότι η Γεωπονία αφορά μόνο τις καλλιέργειες, χωρίς να γνωρίζεις πόσο ευρύ είναι το αντικείμενό της.
Πριν αποκλείσεις λοιπόν έναν επιστημονικό χώρο, αναρωτήσου:
- Ποια θέματα μου δημιουργούν πραγματική περιέργεια;
- Για ποια αντικείμενα αναζητώ πληροφορίες χωρίς να μου το ζητήσει κανείς;
- Τι θα ήθελα να συνεχίσω να μαθαίνω ακόμη κι αν δεν υπήρχαν εξετάσεις;
Οι σπουδές χρειάζεται να σου δημιουργούν την επιθυμία να μαθαίνεις περισσότερα.
2. Μου ταιριάζει αυτή η σχολή;
Δύο άνθρωποι μπορεί να αγαπούν το ίδιο αντικείμενο και να είναι ευτυχισμένοι σε εντελώς διαφορετικούς επαγγελματικούς ρόλους.
Το ενδιαφέρον είναι σημαντικό, αλλά δεν αρκεί.
Ρώτησε τον εαυτό σου:
- Πώς μου αρέσει να εργάζομαι;
- Με γεμίζει περισσότερο η έρευνα, η δημιουργία, η οργάνωση ή η επαφή με ανθρώπους;
- Μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να κάνει αυτή τη δουλειά καθημερινά;
Δεν επιλέγεις μόνο ένα αντικείμενο σπουδών. Επιλέγεις και έναν τρόπο εργασίας.
3. Εκφράζει αυτή η επιλογή τις αξίες και τους στόχους μου;
Για κάποιους προτεραιότητα είναι η ασφάλεια. Για άλλους η δημιουργικότητα, η κοινωνική προσφορά ή η επιχειρηματικότητα.
Δεν υπάρχουν σωστές και λάθος αξίες.
Υπάρχει όμως ένα συχνό λάθος: να επιλέγει ένας μαθητής με βάση τις προσδοκίες των άλλων.
Αναρωτήσου:
- Τι θέλω να μου προσφέρει η δουλειά μου πέρα από έναν μισθό;
- Πώς θα ήθελα να είναι η επαγγελματική μου ζωή σε δέκα χρόνια;
4. Ξέρω τι πραγματικά θα σπουδάσω;
Ο τίτλος μιας σχολής λέει πολύ λιγότερα από όσα νομίζουμε.
Πριν την επιλέξεις, αφιέρωσε λίγο χρόνο στο πρόγραμμα σπουδών. Δες τα βασικά μαθήματα και τις κατευθύνσεις. Περιλαμβάνει πρακτική άσκηση ή διπλωματική εργασία; Με ποιους φορείς και επιχειρήσεις συνεργάζεται το τμήμα στην Ελλάδα και το εξωτερικό;Πολλές φορές δύο τμήματα με σχεδόν ίδιο τίτλο έχουν διαφορετική φιλοσοφία και διαφορετικές επαγγελματικές προοπτικές.
5. Ποια επαγγελματικά δικαιώματα αποκτώ;
Είναι μία από τις σημαντικότερες ερωτήσεις.
Πολλοί μαθητές θεωρούν ότι αν δεν περάσουν στη σχολή που έχουν στο μυαλό τους, χάνεται και ο επαγγελματικός τους στόχος.
Δεν είναι πάντα έτσι.
Για παράδειγμα, αρκετοί υποψήφιοι που ενδιαφέρονται για τη Χημική Μηχανική δεν γνωρίζουν το Τμήμα Μηχανικών Επιστήμης Υλικών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το οποίο αξίζει να μελετήσουν για το αντικείμενο και τις επαγγελματικές δυνατότητες που προσφέρει.
Πριν αποκλείσεις μια επιλογή, αναρωτήσου:
- Σε ποια επαγγέλματα οδηγεί αυτή η σχολή;
- Υπάρχουν άλλα τμήματα που οδηγούν σε παρόμοιες επαγγελματικές διαδρομές;
- Βασίζομαι στον τίτλο της σχολής ή έχω μελετήσει τα επαγγελματικά της δικαιώματα;
6. Πώς αλλάζει ο κλάδος που με ενδιαφέρει;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει δημιουργήσει μεγάλη ανησυχία. «Θα υπάρχει αυτό το επάγγελμα σε δέκα χρόνια;»
Η πραγματικότητα είναι ότι σχεδόν όλα τα επαγγέλματα θα αλλάξουν. Άλλα περισσότερο και άλλα λιγότερο.
Αντί να αναζητάς ένα επάγγελμα που δεν θα αλλάξει ποτέ, προσπάθησε να καταλάβεις πώς εξελίσσεται ο κλάδος που σε ενδιαφέρει.
- Δημιουργούνται νέες ειδικότητες;
- Ποιες δεξιότητες αποκτούν μεγαλύτερη αξία;
- Πώς επηρεάζει η Τεχνητή Νοημοσύνη το συγκεκριμένο επάγγελμα;
Το σημαντικό δεν είναι να προβλέψεις το μέλλον. Είναι να επιλέξεις έναν χώρο στον οποίο θα θέλεις να εξελίσσεσαι.
7. Πού μπορώ να εργαστώ με αυτό το πτυχίο;
Πολλοί ταυτίζουν μια σχολή με ένα μόνο επάγγελμα.
Στην πραγματικότητα, οι επιλογές είναι συνήθως πολύ περισσότερες.
Πριν αποκλείσεις ή επιλέξεις μια σχολή, αναζήτησε όλες τις εναλλακτικές διαδρομές που μπορεί να σου ανοίξει.
- Σε ποιους κλάδους μπορούν να εργαστούν οι απόφοιτοι;
- Υπάρχουν δυνατότητες απασχόλησης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό;
- Μπορώ να εργαστώ ως υπάλληλος ή να δημιουργήσω τη δική μου επιχείρηση;
Μερικές φορές, η μεγαλύτερη αξία μιας σχολής δεν είναι το πρώτο επάγγελμα που σου έρχεται στο μυαλό, αλλά οι επιλογές που σου δίνει στη συνέχεια.
8. Πώς μπορώ να εξελιχθώ μετά το πτυχίο;
Το πτυχίο είναι η αφετηρία και όχι ο τελικός προορισμός.
Γι’ αυτό αξίζει να γνωρίζεις ποιες δυνατότητες εξέλιξης προσφέρει μια σχολή.
- Ποιες εξειδικεύσεις μπορείς να ακολουθήσεις;
- Ποια μεταπτυχιακά ανοίγουν νέες επαγγελματικές προοπτικές;
- Μπορείς να κινηθείς και σε διαφορετικούς τομείς αργότερα;
Η απάντηση σε αυτές τις ερωτήσεις ίσως αποδειχθεί εξίσου σημαντική με την επιλογή της ίδιας της σχολής.
9. Πόσο ευέλικτη είναι αυτή η σχολή;
Σε μια αγορά εργασίας που αλλάζει συνεχώς, η ευελιξία αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία.
Συχνά σκεφτόμαστε ότι οι σχολές οδηγούν σε ένα πολύ συγκεκριμένο επάγγελμα. Υπάρχουν σχολές που σου επιτρέπουν να κινηθείς σε πολλούς διαφορετικούς τομείς.
Αναρωτήσου:
- Πόσες διαφορετικές επαγγελματικές επιλογές μου δίνει αυτή η σχολή;
- Οι γνώσεις που θα αποκτήσω μπορούν να αξιοποιηθούν και σε άλλους κλάδους;
Όσο περισσότερες επιλογές σου δίνει μια σχολή, τόσο μεγαλύτερη ευελιξία θα έχεις αν οι στόχοι ή οι συνθήκες αλλάξουν στο μέλλον.
10. Είμαι έτοιμος να επενδύσω στη διαρκή μάθηση;
Οι γνώσεις που θα αποκτήσεις στο πανεπιστήμιο θα αποτελέσουν τη βάση της επαγγελματικής σου πορείας. Δεν θα είναι όμως αρκετές για όλη σου τη ζωή.
Η συνεχής μάθηση δεν είναι πλέον προαιρετική. Είναι προϋπόθεση για κάθε επαγγελματία που θέλει να εξελίσσεται.
Αναρωτήσου:
- Με ενθουσιάζει η ιδέα να συνεχίσω να μαθαίνω και μετά το πτυχίο;
- Θα ήθελα να παρακολουθώ τις εξελίξεις στον κλάδο μου;
- Είμαι πρόθυμος να προσαρμόζομαι στις αλλαγές;
Το μηχανογραφικό δεν είναι μια διαδικασία συμπλήρωσης κωδικών. Είναι μια διαδικασία λήψης απόφασης.
Όσο καλύτερα γνωρίζεις τις επιλογές που έχεις και, κυρίως, τον εαυτό σου, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχεις να κάνεις μια επιλογή που θα σε εκφράζει πραγματικά.
Όταν λοιπόν καθίσεις να συμπληρώσεις το μηχανογραφικό σου, μην αναρωτηθείς μόνο «Πού περνάω;»
Αναρωτήσου και:
«Ποια επιλογή ταιριάζει περισσότερο στον άνθρωπο που είμαι σήμερα και σε εκείνον που θέλω να γίνω αύριο;»
Ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη ερώτηση από όλες.
Ασπασία Καρποζήλου
Σύμβουλος Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Σταδιοδρομίας
Τηλ. 2510220020