Του Βαγγέλη Παλληκαρά
Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας τελικά είναι πανηγυράκι; Κάθε χρόνο, στις 8 Μαρτίου, ο κόσμος τιμά τη Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας. Μια ημέρα αφιερωμένη συμβολικά στους αγώνες, στις κατακτήσεις και στις ανισότητες που εξακολουθούν να σημαδεύουν τη ζωή εκατομμυρίων γυναικών. Η ημέρα αυτή καθιερώθηκε από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ως υπενθύμιση των αγώνων για ισότητα. Όμως πίσω από τα μηνύματα, τις καμπάνιες και τα λουλούδια, η πραγματικότητα παραμένει συχνά σκληρή και αντιφατική.
Η ιστορία των δικαιωμάτων των γυναικών είναι ιστορία αγώνα. Από τις εργάτριες των εργοστασίων του 19ου αιώνα που διεκδίκησαν ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, μέχρι τα κινήματα που πάλεψαν για το δικαίωμα ψήφου, την πρόσβαση στην εκπαίδευση και την ισότητα στον χώρο εργασίας. Τίποτα δε χαρίστηκε. Κάθε δικαίωμα κερδήθηκε μέσα από συγκρούσεις, κοινωνικές διεκδικήσεις και πολιτική πίεση.
Και όμως, στον 21ο αιώνα, εκατομμύρια γυναίκες εξακολουθούν να ζουν χωρίς τα πιο βασικά δικαιώματα. Σε χώρες όπως το Αφγανιστάν υπό το καθεστώς των Ταλιμπάν, οι γυναίκες έχουν ουσιαστικά αποκλειστεί από την εκπαίδευση, την εργασία και τη δημόσια ζωή. Στο Ιράν, η άρνηση συμμόρφωσης με αυστηρούς θρησκευτικούς κανόνες μπορεί να οδηγήσει σε φυλάκιση ή ακόμη και θάνατο. Σε κράτη όπως η Σαουδική Αραβία ή η Υεμένη, παρά τις περιορισμένες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών, το νομικό και κοινωνικό σύστημα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις γυναίκες ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας.
Ακόμη πιο σκοτεινή είναι η πραγματικότητα της κλειτοριδεκτομής, μιας πρακτικής που ο ίδιος ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών χαρακτηρίζει παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πρακτική αυτή εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε δεκάδες χώρες, κυρίως στην Αφρική και στη Μέση Ανατολή. Υπολογίζεται ότι περισσότερα από 200 εκατομμύρια κορίτσια και γυναίκες έχουν υποστεί ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων σε χώρες όπως η Σομαλία, η Γουινέα, το Μάλι, η Αίγυπτος και το Σουδάν. Για εκατομμύρια κορίτσια, η ενηλικίωση εξακολουθεί να συνοδεύεται από μια πράξη βίας που αφήνει μόνιμα σωματικά και ψυχικά τραύματα.
Μπροστά σε αυτήν την πραγματικότητα, τα μεγάλα λόγια της διεθνούς κοινότητας συχνά μοιάζουν κενά.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών έχει θεσπίσει δεκάδες «παγκόσμιες ημέρες» για κοινωνικά ζητήματα: Για τα ανθρώπινα δικαιώματα, για τα παιδιά, για τις γυναίκες, για την ειρήνη. Όμως η δημιουργία μιας επετειακής ημέρας δεν αλλάζει από μόνη της την πραγματικότητα. Οι ίδιες οι διεθνείς δομές που υψώνουν το λάβαρο των δικαιωμάτων συχνά αποδεικνύονται ανίκανες ή απρόθυμες να επιβάλουν ουσιαστικές αλλαγές σε κράτη που παραβιάζουν συστηματικά τις ελευθερίες των γυναικών.
Ταυτόχρονα και ο δυτικός κόσμος δε μένει στο απυρόβλητο της κριτικής. Σε πολλές κοινωνίες όπου οι γυναίκες έχουν κατακτήσει σημαντικά δικαιώματα, παρατηρείται μια μορφή κοινωνικής αδράνειας. Η σύγχρονη γυναίκα της Δύσης απολαμβάνει, δικαίως, ελευθερίες που κερδήθηκαν με αγώνες προηγούμενων γενεών. Όμως συχνά η δημόσια συζήτηση περιορίζεται σε συμβολισμούς, σε διαδικτυακές καμπάνιες και σε εύκολες δηλώσεις στήριξης.
Την ίδια στιγμή, σε άλλες γωνιές του πλανήτη, γυναίκες στερούνται ακόμη και τα αυτονόητα: Το δικαίωμα στην εκπαίδευση, στην αυτοδιάθεση του σώματος, στην ελευθερία. Η παγκόσμια αλληλεγγύη, που θα έπρεπε να αποτελεί βασικό πυλώνα του φεμινιστικού κινήματος, συχνά υποχωρεί μπροστά στην άνεση των ήδη κατακτημένων δικαιωμάτων.
Η Διεθνής Ημέρα της Γυναίκας δεν θα έπρεπε να είναι μια ακόμη ημερομηνία στο ημερολόγιο. Θα έπρεπε να είναι μια υπενθύμιση ότι η ισότητα δεν είναι παγκόσμια πραγματικότητα, αλλά ζητούμενο και ότι οι αγώνες που κάποτε συγκλόνισαν τον κόσμο δεν έχουν τελειώσει, απλώς μεταφέρθηκαν σε άλλα μέτωπα, εκεί όπου εκατομμύρια γυναίκες εξακολουθούν να περιμένουν το πιο απλό: Να αναγνωριστούν ως ισότιμοι άνθρωποι.