Ο Κανάρης της Καβάλας και ο αμφιλεγόμενος γλύπτης που άφησε το αποτύπωμά του στην ελληνική τέχνη

Πώς η προτομή του Ναυάρχου έφτασε στο λιμάνι της Καβάλας και ποιος ήταν ο σημαντικός καλλιτέχνης Νικόλας που δημιούργησε το πρωτότυπο έργο


 

Του Σεραφείμ Σανσαρίδη

 


Την Κυριακή 28 Ιουνίου 2026 έγινε απόδοση τιμών μπροστά από την προτομή του Κωνσταντίνου Κανάρη, η οποία έχει τοποθετηθεί στο λιμάνι της Καβάλας και συγκεκριμένα σε χώρο επί της οδού Εθνικής Αντιστάσεως:

Στο συγκεκριμένο γλυπτό, ο ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 απεικονίζεται να φορά παραδοσιακή ενδυμασία και να ατενίζει τον ορίζοντα και όχι τη θάλασσα, όπως θα ήταν αναμενόμενο:

Στο μαρμάρινο βάθρο, πάνω στο οποίο έχει στηθεί η προτομή, υπάρχουν εγχάρακτα τα ονοματεπωνυμικά στοιχεία, η ιδιότητα, καθώς και οι χρονολογίες γεννήσεως και θανάτου του απεικονιζόμενου:

Παράλληλα, από εγχάρακτη επίσης αναγραφή επί του βάθρου, πληροφορούμαστε ότι η συγκεκριμένη προτομή αποτέλεσε δωρεά του Πολεμικού Ναυτικού στην πόλη της Καβάλας για τη Ναυτική Εβδομάδα του έτους 2002:

Από το Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδας και συγκεκριμένα από το στέλεχος κ. Κλεοπάτρα Ρηγάκη, την οποία και ευχαριστώ προσωπικά, πληροφορήθηκα ότι η συγκεκριμένη προτομή αποτελεί αντίγραφο προτομής από τη συλλογή του Μουσείου, την οποία μάλιστα στο πρωτότυπο έχει φιλοτεχνήσει ο γλύπτης Νικόλαος Παυλόπουλος.

Η πρωτότυπη προτομή του Κωνσταντίνου Κανάρη (γλύπτης Νικόλας)

Ο καλλιτέχνης Νικόλαος Παυλόπουλος ή ευρύτερα γνωστός ως «Νικόλας» γεννήθηκε στον Άγιο Γεώργιο Νηλείας Πηλίου το έτος 1909 και ασχολήθηκε, πέραν της γλυπτικής, με τη χαρακτική και τη ζωγραφική.

Ο γλύπτης Νικόλας επί τω έργω

Σπούδασε αρχικά δίπλα στον ξυλογλύπτη πατέρα του και αργότερα στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών δίπλα στον Γ. Ιακωβίδη και τον Θ. Θωμόπουλο κατά τα έτη 1929-1935.

Υπήρξε μία αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, καθώς κατά την Κατοχή σε διαγωνισμό του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου είχε δεχθεί να φιλοτεχνήσει ξυλόγλυπτο κεφάλι του Χίτλερ, το οποίο τελικά καταστράφηκε (ιδ. Ραγιάς Γ. (συλ.), Λεξικό Ελλήνων Καλλιτεχνών, σελ. 283).

Το έργο του στη γλυπτική κινείται περισσότερο μεταξύ ρεαλισμού, ιδεαλισμού και κλασικισμού με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα των έργων του να είναι ο ανδριάντας του φιλοσόφου «Αριστοτέλη», που έχει τοποθετηθεί στα Στάγειρα Χαλκιδικής:

Το άγαλμα του Αριστοτέλη στα Στάγειρα (γλύπτης Νικόλας)

Στη ζωγραφική και τη χαρακτική οι δημιουργίες του είναι περισσότερο ελεύθερες και προσωπικές και ο καλλιτέχνης βρήκε πρόσφορο έδαφος να ηθογραφήσει το ελληνικό περιβάλλον:

Χαρακτικό έργο του γλύπτη Νικόλα (Δημοτική Πινακοθήκη Τρικάλων)

Οι σπουδές του Νικόλα στην Ιταλία πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η ανάληψη της ξυλόγλυπτης κεφαλής του Χίτλερ, την οποία δικαιολόγησε για βιοποριστικούς λόγους, στιγμάτισαν την πορεία του, με ιδεολογικές επιφυλάξεις να εκφράζονται για τις δημιουργίες του, όπως το 1975, όταν αποκαλύφθηκε η κακότεχνη, σύμφωνα με τη χήρα του Γιώργου Σεφέρη, προτομή του νομπελίστα ποιητή, η οποία τελικά κλάπηκε το έτος 2023.

Η κλαπείσα προτομή του Γιώργου Σεφέρη από τη Νέα Σμύρνη

Ο γλύπτης Νικόλας απεβίωσε το έτος 1990, αφού τιμήθηκε από το Ελληνικό Κράτος για τη συμβολή του στην Εθνική Αντίσταση [sic] το έτος 1988 και αφού είχε ιδρύσει μουσείο για την τοποθέτηση των έργων του στον Αϊ-Γιώργη Βόλου και πνευματικό κέντρο στις Μηλιές Πηλίου, αφήνοντας ως παρακαταθήκη τις δημιουργίες, μεταξύ αυτών και την προτομή του Κωνσταντίνου Κανάρη, αντίγραφο της οποίας κοσμεί μέχρι σήμερα το λιμάνι της Καβάλας.

Ο γλύπτης Νικόλας Παυλόπουλος