Του Κωνσταντίνου Τερζίδη
Στη σημερινή οικονομική πραγματικότητα, η έννοια της «ελεύθερης αγοράς» μοιάζει όλο και περισσότερο με θεωρητικό σχήμα παρά με καθημερινή εμπειρία. Ο μέσος πολίτης δεν βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με τις φυσιολογικές διακυμάνσεις των τιμών, αλλά εγκλωβίζεται σε ένα σπιράλ ακρίβειας που τροφοδοτείται από οργανωμένα συμφέροντα. Αυτό που επιστημονικά ονομάζουμε «πληθωρισμό απληστίας» (Greedflation) είναι η ωμή πραγματικότητα της εποχής μας: μια δομική αποτυχία του συστήματος να προστατεύσει τον καταναλωτή από την κερδοσκοπία.
Το φαινόμενο είναι πλέον ορατό σε κάθε ράφι. Οι τιμές ανεβαίνουν με την «ταχύτητα του ήχου» μόλις αυξηθεί το κόστος παραγωγής, αλλά διολισθαίνουν με την «ταχύτητα του παγετώνα» όταν οι διεθνείς τιμές υποχωρούν. Αυτή η ασυμμετρία δεν είναι τυχαία. Το «αόρατο χέρι» της αγοράς έχει αντικατασταθεί από τη «σιωπηρή σύμπραξη» των λίγων. Χωρίς καν να χρειάζεται να συναντηθούν, οι μεγάλοι παίκτες εναρμονίζουν τις αυξήσεις τους, εκμεταλλευόμενοι την ανάγκη μας για επιβίωση.
Η θεσμική αδράνεια απλώς επιδεινώνει το πρόβλημα. Όσο τα πρόστιμα που επιβάλλονται θεωρούνται από τις εταιρείες ως ένα απλό «κόστος λειτουργίας», η αισχροκέρδεια παραμένει μια κερδοφόρα επιχειρηματική επιλογή. Η μαθηματική αλήθεια είναι αμείλικτη: όσο το επίπεδο των τιμών διογκώνεται τεχνητά, η πραγματική αγοραστική δύναμη κατακρημνίζεται, μετατρέποντας τις όποιες αυξήσεις μισθών σε κενό γράμμα.
Υπάρχει διέξοδος; Μόνο αν ο παθητικός πελάτης μετατραπεί σε συνειδητό «πολίτη-καταναλωτή». Η συλλογική άμυνα, η ενημέρωση και η επιλεκτική αγοραστική συμπεριφορά είναι απαραίτητα όπλα. Όμως, η πολιτεία οφείλει να παρέμβει με το «ορατό χέρι» της δικαιοσύνης: αυστηρό πλαφόν στα κέρδη, ψηφιακούς ελέγχους στα καρτέλ και φορολόγηση των υπερκερδών. Η προστασία του καταναλωτή δεν είναι ζήτημα στατιστικών, αλλά ζήτημα δημοκρατικής αξιοπρέπειας για κάθε τοπική κοινωνία.
* Ο Δρ Κωνσταντίνος Τερζίδης είναι Ομότιμος Καθηγητής στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης